1853–1856 ss. Qırım (Şarq) cenki vaqtında Hersonşçına
Qırım cenki, topraqlarında cenk areketleri keçken Herson ve Tavriya guberniyalarınıñ sakinleri içün ağır bir sınaş oldı.
Qırım cenki, halqımız içün ağır bir sınaş oldı. O hususan topraqlarında cenk areketleri keçken Herson ve Tavriya guberniyalarınıñ sakinlerine ulu azap ketirdi.
1855 senesi oktâbr ayında, ingiliz-frenk donanması Herson guberniyasınıñ Dnipro limanınıñ yalısındaki meskün yerleri – Stanislav ve Şıroka Balka köyü bombaladı. Azaq yalısında duşman zarbelerinden Geniçesk ve Arabat belindeki köyler zarar kördiler. Herson guberniyası, hususan da Herson ve Tavriya sakinleri, bu cenkniñ esas vaqiası bolğan – Aqyardaki (Sevastopolder) 349 künlük mudafaanıñ iştirakçileri oldılar. Qara deñiz flotunda olarnıñ iştiraki hususan balaban edi, oradaki flotçılar, gemiler batırılğandan soñ Aqyarnıñ bastionlarında soğuştılar.
Mukâfat deñiz bayrağı "Aqyar (Sevastopol) mudafaası içün". 1856 s. HOKM.
O vaqialarnıñ iştirakçileri arasında, deñiz flotu ofitserleri, Herson ticaret deñizcilik oquv yurtunıñ mezunları, Hersondan ve Oleşkiden Serbest deñizciler cemiyetiniñ azaları kibi Herson sakinleri de bar edi. Hersonşçınanıñ yollarından kündüz-kece ordu Qırımğa taba aqtı, Aqyardan ise araba-araba yaralı ve hasta askerler qayttı; olarğa Kahovka, Berıslav, Herson ve başqa şeer ve köylerniñ gospitallerinde, lazaretlerinde ve hayriye hastahanelerinde yardım etildi.
Cenk esnasında Hersonşçına Rusiye ordusınıñ insan ve mal-mülk rezervleri toplanğan eñ yaqın arqa cephelerden biri oldı. Hersondaki top depolarından tek 1854 senesi Aqyarğa 6 biñ pud barut keldi. Hersondaki Vadonnıñ çöyün qoyuv ve mehanik zavodı Oçakiv qalesi içün 60 top lafetini yaptı. Herson guberniyası sakinleriniñ üstüne ordunı aşayt, atlar, furaj, ulov aletlerinen temin etüvniñ eñ ağır yükü tüşti.
Rusiye kapsülli tapancası.
Deñiz ofitseriniñ palaşı, topçu yaqqıcısı.
Topçu yaqqıcı mumları içün futlâr.