Tarhan Qut: kelecek aqqında hatıralar
Qırım yarımadasınıñ efsaneviy burnunıñ ilk yaratılğan dülberligi aqqında ikâye.
İğor Ğaluşçak. «Qırımska svıtlitsâ» gazetası, 2016 senesi, № 41 çıqışı
Şimdi, ukrain vatandaşlarınıñ çoqusına, inanamız ki yalıñız yaqın yıllarda, Qırımnı öz qulaqları kibi körmek qısmet olmağanda, yarımadanı eç olmazsa bir kere ziyaret etken er keske, vaqtında begenilgen Qırım parçası içün yazıq ola. Meselâ, kelgen turistler, tenha Tarhan Qut burnunıñ adını Qırımtatar tili ile Şeytan köşesi olaraq tercime etilüvinen qatiyen kelişmey ediler. Çünki çoqusı içün o, eñ sevimli Qırım kurortı edi. Bu – yarımadanıñ eñ dülber yerlerinden biri olıp, öz ilk-yabaniy ve manzaralı tabiatınen ayırıla. Şunıñ içün Tarhan Qut, bir maqnit kibi, er yıl özüne çoq raaatlanıcını tarta edi.
Eger haritağa baqsaq, burnunıñ şimal, ğarp, şimal-ğarptan Qara deñiz, cünuptan ise Doñuzlav gölünıñ suvlarınen yuvulğanını körebilirmiz. Tarhan Qut yarımadasınıñ meydanlığı - 1,5 biñ kv. kilometr. Lâkin esas kurortlar – Qara Acı, Aqmeçit, Yarılğaç, Can Baba ve Tarhan Qut qasabalarıdır. Bunıñ üstüne bu, Qara deñiz yalısındaki ekologik ceetten eñ temiz köşelerden biridir. Deñiz suvı ise o qadar şeffaf ki, mında dalğıçlıq boyu halqara yarışlarını yaki suvastı dünyasını fotoğa çekmekni qolaylıqnen keçirmek mümkün.
Umuniy alıp aytqanda, Tarhan Qut burnu öz qobalarınen, sırğa tolu suvastı dünyasınen ve tükenmez qumlu plâjlarınen, azametli qayalarınen ekstremal turistler, dalğıçlar, serfingciler ve arheologlarnıñ aqiqiy arzusıdır. İhtimal ki, sovet keçmişinde bu yerni kinematografçılarınıñ daa çoq sevmesi tesadüf degil edi. Em de Tarhan Qut burnu toprağında bir vaqıtları «Zamanımıznıñ qaramanı», «XX asırnıñ deñiz qaraqçıları», «İnsanlar ve yunuslar», «İnsan-amfibiya» kibi belli filmler ve daa çoq başqaları çekilgen edi.
Raaatlanuvdan ğayrı, mında sağlığını da ep eyileştirmek mümkün edi. Çünki Qara Acı qasabası etrafında, şifalı hususiyetlerinen Saq ve Kezlev çamurlarına irişip qalmağan, şifalı rapası olğan Sarı Göl buluna. Yaz mevsimi mında adetince mayıs ayınıñ soñunda başlana. Avasınıñ quru olması sebebinden yazda Tarhan Qutta, onı Qırım yarımadasınıñ diger kurortlarınen qıyaslasaq bile, pek sıcaq. Çünki mında senede tahmin 280 kün küneli ola!
Aprelden başlap eñ oktâbr ayına qadar burunda küneş yahşı qızdıra, deñiz suvı ise iyul-avgust aylarında +28 derecege qadar isine. Şunıñ içün deñiz tuzlarınen sızğan Tarhan Qut avası, müemmel tabiat inhalâtorı sayılıp, nefes yolları içün pek faydalıdır. Aqmeçit qasabasından uzaq olmağan yerde iskit qabristanları ve eski yunan polisi Kalos Limen buluna. Qara Acıdan uzaq olmağan mesafede ise Küçük ve Büyük Atleş kibi kiçik burunlar köterile. Küçük Atleşniñ uzunlığı 100 metrge yete, onı boydan-boyğa tünel keçe. Büyük Atleş ise - bu 40 metr uzunlığında grotları ve qobaları olğan zorba bir arkadır.
Bu yer özüniñ «Cañğul süyürümli yalısı» qoruqçasınen de belli, anda acayip şekilli süyürümlerni ve qayalarnı, soñra ise - çöl keñliklerini körmek mümkün edi. Burunda daa İnkerman kireçtaşından 1816 senesi qurulğan qadimiy fener bar. Onıñ yüksekligi - deñiz seviyesinden 38 metr. Vintli basamaqlarnıñ sayısı - 142. Yarudıqniñ yıraqlığı - 16 deñiz mili. Eki quvetli lampası olğan esas linzadan ğayrı, qubbenıñ tışında, terasada bulunğan kopyalaycı fener de bar.
Gerçi, mındaki nautofon, yani tuman yaki bultlu ava vaqtında gemilerge keskin yüksek tonlu signallar bermek içün membran tipli elektroakustik alet, 2014 senesine qadar muafaza etilgen edi. Çünki bu unikal aletniñ işi vaqtında fener yanındaki binada bulunğan zemaneviy elektronikayğa deñiştirilgen edi. Faqat, Qırımda yañı akimiyetniñ nasıl idare etkenine baqaraq, oña bu relikt cihazını yaqın vaqıtta yañıdan canlandırmaq kerek olacaqtır. Aytqanday, fener yanında bir vaqıtları «Liderler alleiyası» degen suvastı muzeyi de yaratılğan edi. Ve körüne ki, şimdiki belli qaysı memleketniñ «liderine» tam da anda yer bar!