Kırım'da Komünist Totaliter Rejimin Baskıcı Organlarının Protokolleri (1920-1953)
Anatoliy Khromov, Tarih Bilimleri Adayı, Ukrayna Devlet Arşiv Servisi Başkanı
Anatoliy Khromov, Tarih Bilimleri Adayı, Ukrayna Devlet Arşiv Servisi Başkanı.
2018 yılında Ukrayna Yüksek Şurası (Verkhovna Rada), rehabilitasyon prosedürünü iyileştiren "1917-1991 Komünist Totaliter Rejim Mağdurlarının Rehabilitasyonu Hakkında" Ukrayna Kanunu'nu kabul etti. Şu anda bölgesel ve Ulusal Rehabilitasyon Komisyonlarının oluşturulması ve güncellenmesi süreci devam etmektedir. Mevzuattaki ilgili değişiklikler göz önüne alındığında, baskıcı organların bilgilerini içeren arşivler, özellikle Ukrayna Güvenlik Servisi Sektörel Devlet Arşivi (bundan sonra – GDA SBU), baskıya uğramış kişilerden ve aile üyelerinden gelen talep sayısında yeni bir artış dalgası bekleyebilir.
Ayrıca, Ukrayna arşiv mevzuatı, özellikle "Ulusal Arşiv Fonu ve Arşiv Kurumları Hakkında" Ukrayna Kanunu ve "1917-1991 Komünist Totaliter Rejimin Baskıcı Organlarının Arşivlerine Erişim Hakkında" Ukrayna Kanunu, arşiv kurumlarını çeşitli yöntemlerle (yayın, dijitalleştirme vb.) arşiv bilgilerini yaygınlaştırmaya ve etkin bir şekilde kullanmaya zorunlu kılmaktadır...
Bu koşullar altında önemli bir kaynak... 1917-1991 komünist totaliter rejimin baskıcı organlarının protokolleridir. Bu belgeler, bölgesel (il) ilkesine göre ayrı envanterler halinde düzenlenmiş ve GDA SBU'nun 6 No'lu "Rehabilite Edilmiş Kişilere İlişkin Ceza Davaları" fonuna eklenmiştir. Dosyaların bilimsel ve teknik olarak işlenmesi ve fiziksel durumlarının kontrol edilmesinin ardından protokoller dijitalleştirilmektedir...
Projenin ilk ayında, Kamyanets-Podilski ili için 1937-1938 yıllarına ait "troyka" protokolleri dijitalleştirilmiştir (52 saklama birimi, 3.190 dijital fotokopi); Odesa ve Kiev illerine ait belgeler üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
Bu fonun dosyaları arasında, proje kapsamında dijitalleştirme sırasına dahil edilen, 1920-1953 yıllarına ait Kırım'daki komünist totaliter rejimin baskıcı organlarının protokollerini içeren 6 No'lu envanterdeki belgeler özel bir öneme sahiptir. Bu dosyaların, Kırım'ın Ukrayna SSC'ye katılmasından önceki tarihine ilişkin bilgileri içeren ve Ukrayna vatandaşları için erişilebilir olan en eksiksiz belge komplekslerinden biri olduğunu belirtmek gerekir. Belgeler bir zamanlar Kırım Özerk Cumhuriyeti'ndeki SBU Ana Müdürlüğü'nün arşiv alt biriminde saklanmış ve 2009 yılında GDA SBU'da saklanmak üzere talep edilmiştir. Bu belgelere erişim, Kırım'ın işgali koşullarında son derece önemlidir. Kırım envanterinde toplamda 1920-1953 yıllarına ait 106 saklama birimi bulunmaktadır. Bu belgeler arasında dört ana grup ayırt edilebilir.
Envanterin ilk kısmı, Kırım Bölge ve Simferopol Şehir ÇK (Rusça: Çrezvıçaynaya komissiya, Tüm Rusya Karşı Devrim ve Sabotajla Mücadele Olağanüstü Komisyonu'nun yaygın kısaltması); 1921 Sivastopol Şehir ÇK'sı ve 1921 Feodosya ÇK'sı Başkanlık Divanları toplantılarının protokolleri ve protokol özetleri (1921-1923) ile temsil edilmektedir.
Kırım ÇK Kurulu Toplantısı 2 No'lu Protokolü. 14 Ocak 1922. GDA SBU, F. 6, Env. 6, Dosya 1, Varak 149.
İkinci grup, 1924-1927 yıllarında Kırım DPU'sunun (Devlet Siyasi Müdürlüğü) "troyka" ve özel toplantı protokolleri ile temsil edilmektedir.
Kırım DPU Özel Toplantı Protokolü. 09 Aralık 1924. GDA SBU, F. 6, Env. 6, Dosya 92, Varak 146.
Envanterlerin üçüncü kısmı, 1937-1938 yıllarında Kırım ÖSSC UNKVD'sinin "troyka" toplantı protokollerini bir araya getirmektedir.¶
Kırım ÖSSC NKVD'sinin adli "troyka" toplantı protokollerini içeren dosya kapağı. 13 Ağustos 1937. GDA SBU, F. 6, Env. 6, Dosya 8.
Ayrıca envanter, 1920-1953 yıllarında Kırım'daki cezaların infazına ilişkin zabıtlar ve diğer belgeleri içeren ve mantıksal olarak ayrı bir dördüncü grupta birleştirilen dosyaları da içermektedir.
En yüksek cezanın (kurşuna dizme) infaz zabıtlarını içeren dosya kapağı. Mayıs-Haziran 1942. GDA SBU, F. 6, Env. 6, Dosya 88.
Makalenin tam versiyonu: Kırım'daki Komünist Totaliter Rejimin Baskıcı Organlarının Protokolleri (1920-1953) // A.V. Khromov // Kırım Ukrayna'dır. Ukrayna Arşivlerinde Belgesel Kanıtlar: Makale Koleksiyonu ve Yuvarlak Masa Materyalleri – K., 2019. – S. 169-181.