Cimbalos
Etimologiyası ögrenilmey qalğan eñ belli qırım sözü.
Maksım Dubovyaz. «Qırım svıtslytsası» gazetası, 2018 senesi, 34-ünci sanı
Qırımnıñ asıl sözleri arasında bu, ğaliba, eñ bellisidir. O, raat qırım küzüniñ tatını özünde taşıy, altın — daa ziyade qırım ormanlarınıñ altını içün degil (olar daa çoq vaqıt yeşil turalar), lâkin cıyılğan üzüm bağçalarınıñ ve alma bağçalarınıñ qızara turğan bronzası içündir. Bazen onı daa keniş şekilde yorumlaylar ve onı tek bağçalarda degil de, başqa cıyılğan plantatsiyalarda, irat cıyıcıları körüp yetemegen sebzelerni, iyünde ilk kartopuğa qadar azat surette qıdırmaq imkânına daa cayata bileler. Faqat klassika – bu üzümdir.
«Cimbalos» sözüniñ etimologiyası ögrenilmedi, Balıqlavanıñ (Balaklava) orta asırlardaki İtalian adı "Çembalo"ğa (Cembalo) oşağan ses, ğaliba, tek bir sesli beñzetüvdir. Ya bu ibareniñ özü ya da belki de adeti kibi añlaşmalarğa dair de bir fikir-birlik yoq. Eñ "sotsial" versiya bunı bağça saapleriniñ "sahavati" olaraq faqırlarğa sığından süyretilgen bir bağış olaraq körer. Diger taraftan, asıl cıyuv vaqtındaki qızğınca çalışmalarında elbette, yañlışlıqlarsız olmaz, cıyılmağanlar ise — kimseniñkidir.
Soñra zenaatkâr cıyıcınıñ özü, künler soñra özüne qaldırğan yapraqlar içinde gizli yüzümlerge tolu bir-eki savut tabmaq içün yığıştırılğan ve artıq açılğan qocayın plantatsiyasına qayta bilir. Çünki belki de «cimbalos» añlamında kiçik bir entrika, sergüzet ve qumar renkide bar.
Eñ pragmatik versiya — yapraq tökülüvnen bağlıdır. Keç küzde tökülgen yapraqlar asılında gizli qalğan irat qalıntılarını yañıdan ve yañıdan aça. Ve o vaqıt olarnıñ etrafında «cimbaloslanalar», ba'zan bir qaç kere, hattâ üzüm bağçaları tamamınen çıplaq olğanına qadar, o vaqıt arıq qalıq qıştan evel bürüşken daa şarapqa işe yaraycaq yemişlerni olğan kibi uzaqtan körebilirsiñiz. Ve qalğanlarını quşlar çoqular, o vaqıtta ise artıq sekatörnen üzümciler qışçı buduvğace çıqalar... Qırım — bu romantika, sanatkârlar içün romantik sözler rağbettir. Qırım "cimbalos" sözü bir yerlerde, Harkivde de közge çarpabilir - meselâ, bu resim sergisiniñ adıdır. Bunday kontekstte o sözniñ köçüriv manası - küzge dair kedeçli bir qadar kenişlegen çoq zengin olmağan baylıqtır.
Bu qırım sözü, zemaneviy qırım turmuşında aman-aman qullanılmaz, amma daa da özüniñ ince yıpını uzañıştıraraq, bizim sevimli Qırımımıznı dünyadaki bir dane olğan Ukrainamıznen bağlay.