Saalarnıñ yañıdan tiklenilüvi boyunca qatiy adımlar. Ukraina Qırım bağcılıq ve yüzümciligini yañıdan tikley

Ukraina Qırım bağcılıq ve yüzümciligini yañıdan tikley.

← Ana saifege qaytmaq

Petro Volvaç, İTŞ aqiqiy azası, UMYS azası, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan ilim ve tehnika erbabı, 60 yıllıq tecribege saip olğan qırımlı. «Qırımska svıtlitsâ» gazeti, 2017 senesi, № 50 sanı

Cumhuriyetniñ hem hocalıq, hem de fırqa organlarınıñ Ukrainanqa kirgeninden soñ yarımadada Qırım bağcılıq ve yüzümciliginiñ yañıdan tiklenilüvi ve inkişafına ayırğan diqqatı daimiy ve sistemalı edi. Zaten 1954 senesi avgust 26 künü Qırım vilâyetinde bu saalarnıñ kelesek inkişafınıñ inqilübiy planlarınıñ aprel ayındaki ilân etilmesinden soñ UŞSC Nazirler Şurası ve UKP MK «Qırım vilâyetiniñ köy hocalığı, şeerleri ve kurortlarınıñ kelesek inkişafı boyunca tedbirler aqqında» qararnı qabul eteler.

Bu Qarar Qırım bağcılıq ve yüzümciliginiñ inkişaf etilüviniñ özgün bir strategik programması oldı. İlk evelâ o, 1955-1958 seneleri içün bağ ve yüzüm tarlalarınıñ yapılması içün diqqatnen işlengen planlarnı tasdiqladı. Bayağı qısqa müddet içinde Qırım vilâyetiniñ kolhoz ve sovhozlarında ukrainalı köçip kelgenlerniñ qolları ile 10,9 biñ gektar sanayı bağları, tahminen 9,35 biñ gektar yüzüm tarlaları, 890 gektar cileklikler oturttırmaq kerek edi. Tışlanğan 1,690 biñ gektar bağlarnıñ yañıdan tiklenilüvi ve yañartıluvı, bunıñ kibi de aman-aman aynı meydanlıqta yüzüm tarlalarınıñ yañartıluvını da yapmaq içün pek büyük iş kölemini yerine ketirmek kerek edi.

Vilâyetniñ kolhoz ve sovhozları mevcut bağlarnı (aman-aman 5,0 biñ gektar meydanlıqta ve 7,5 biñ gektar yüzüm tarlalarında) tertipke ketirmek içün daa da büyük iş kölemini yerine ketirmeli ediler. Qırım bağcılıq ve yüzümciliginiñ bütin tarihı devamında bu saalar öyle inkişaf kölemini iç bilmey ediler.

Kiyevde işlep çıqarılğan bağcılıq ve yüzümcilikniñ yañıdan tiklenilüvi ve inkişaf etilüvi planı o qadar ölçüli ve eyi yapılı edi ki, onda atta taşeronlardan birine – dağlıq rayonlarda maşna-traktor stantsiyalarına topraqnıñ oturtıluvidan evel azırlanması içün patlayıcı maddelerniñ ayırıluvı bile köz ögüne alınğan edi.

Tamam bu vaqıtta quvetli ihtisaslaştırılğan bağcılıq ve yüzümcilik birleşmesi – Qırımvintrestniñ yaratıluvı başlana. Ükümetniñ qararı ile UŞSC azıq-tülik malları sanayısı Nazirliginden 1954 senesi iyül ayında Aqmescit ve Eski Qırım rayonlarında Qırımvintreste bir qaç sovhoznıñ topraqları berildi. 4-5 yıl devamında olarnıñ negizinde sanayı yüzüm tarlaları meydanlığı 1500 gektarğa qadar olğan quvetli yüzümcilik hocaliqlarını yaratmaq vazifesi qoyuldı. Böylece meşur yüzümcilik ve şarapçılıq gigantları – Aqmescit yaqınlarında «Vınogradnıy» ve Eski Qırım yanındaki «Zolote pole» sovhozları asıl oldı.

Aynı zamanda Kefe ğalle sovhozınıñ profilini deñiştirdiler. Ükümetniñ qararına köre bu hocalıqta 1100 gektar meydanlıqta 1954 senesinden başlap ihtisaslaştırılğan yüzümcilik hocalığını yaratmağa başladılar. Onıñ esas vazifesi qıymetli aşayt ve tehnik yüzüm çeşitlerini östürmek edi. Şöyleliknen kelesek quvetli sanayı Kefe yüzümcilik ve şarapçılığınıñ temelleri Qırım vilâyetiniñ Ukraina terkibine kirüviniñ ilk yıllarında artıq qoyulğan edi.

Bağcılıq ve yüzümcilikniñ inkişafı kontseptsiyasınıñ deñişüvi diqqatnı celp ete. Rusiye Federatsiyası sanayı bağları ve yüzüm tarlalarını esasen Yalıboyunda, dağlıq Qırım ve Dağ aldında yarata edi ise, 1954 senesinden soñ bağcılıq ve yüzümcilik mıntıqalarınıñ arealı çöl mıntıqasına, Şarqiy, Ğarbiy Qırımğa ve Keriç yarımadasına kenişledi. 1955-1958 seneleri devamında Ukraina şu çöl rayonlarında biñlernen gektar bağ yaratmağa planlaştırdı: Azaq (370 gektor), Canköy (690 ga), Krasnoperekopsk (510), Krasnogvardiyske (390 ga), Yedi Quyu (260 ga), Seyitler (430 ga), Saq (410 ga) ve diger.

Yüzüm tarlalarına kelgende ise, sanayı oturtıluvnıñ yaratıluvı köz ögüne alınmağan iç bir rayon yoq edi. 1955-1958 seneleri devamında eñ büyük yüzüm tarlaları meydanlıqlarını bu saa içün yañı olğan çöl rayonlarında oturtmaq planlaştırıla edi: Azaq (605 ga), Canköy (803 ga), Krasnogvardiyske (870 ga), Krasnoperekopsk (680 ga), Rozdolne (410 ga). Dört yıl içinde vilâyette bağlarnıñ meydanlığı umumiy olaraq 8500 gektarğa, yüzüm tarlalarınıñ ise - 9250 gektarğa artmalı edi. Yarımada esas saalar olğan bağcılıq ve yüzümcilikniñ böyle inkişaf suretlerini daa körmegen edi.

Qırımda bağcılıq ve yüzümcilikniñ yañıdan tiklenilüvi ve kelesek inkişafı meselesi Ukraina ükümet yolbaşçılarının qattı kontroli altında buluna edi. Kiyev, yañı bağlar ve yüzüm tarlalarınıñ yaratıluvı boyunca er yıllıq vazifelerniñ eda etilmemesi ve artıq bar olğan oturtıluvlarnıñ yañartıluvı ve tamiriniñ qanaatleniksiz sureti içün ağır ve iddialı Qırım reberligini bir qaç kere tenbiyeledi. Onıñ üstüne Qırım fırqa obkomı ve vilâyet icra komiteti köçip kelgenlerni mesken ile temin etüv ve yarımadada olarnı yerleştirmek meselesinde pek tesirsiz çalişa ediler. Yerli akimiyetniñ bu yañlışları Kiyevni Qırım vilâyetiniñ reberligini tamırından deñiştirmegemecbur etti.

Köy hocalıq isalatınıñ yahşı mütehassısı ve tecribeli teşkilâtçı Vasıl Komyakov, 1955 senesi Qırım obkomınıñ kâtibi olğan Dmıtro Polânskiyniñ yerine kelip, vilâyette bağcılıq ve yüzümcilikniñ yañıdan tiklenilüvini esas vazife olaraq köre edi. Tamam onıñ teşebbüsi ile 1956-1958 seneleri devamında Qırım ve Kiyevde Qırım bağcılıq ve yüzümciligi içün aman-aman müim ve taqdir belgileyici olğan bir sıra tedbirler ötkerildi.

Şöyle tedbirlerniñ birinde atta muarızları bile doğru olaraq yañıdan tiklengen Qırım bağcılıq ve yüzümciliginiñ babası olaraq qabul etkenleri Vasıl Komyakov ilk defa Qırımda bu saalarnıñ inkişaf etilüviniñ büyük on yıllıq planı aqqında bildirdi. Olar öz kölemleri ile taaciplendirici ediler. Tek 1956-1960 seneleri içinde vilâyette 20 biñ gektar bağ oturtmaq köz ögüne alına edi, ondan soñraki 10 yıl içinde ise - daa 40 biñ gektar. Bu cenkten evelki devirnen qıyaslağanda 5-6 kere daa çoqtır.

Qırım yüzümciligini inkişaf ettirüvnen bağlı daa da azametli planlar bar edi: beş yıllıq plan boyunca vilâyette 40 biñ gektar yañı yüzüm tarlası oturttırılmalı edi, on yıl içinde ise - 92 biñ ga. Bir çoqları içün böyle köstergiçler aqiqatqa uyğun kelmeyip körünse de, ayat köstergeni kibi, olar kene de eda etildi. Tamam bu vaqıtta Krasnogvardiyske rayonında 6400 gektar bağ ve yüzüm tarlası yaratıldı, Aqmescit, Canköy ve Saq rayonlarında - er birinde 4440 gektar, Azaqta - 3900, Oqtâbrskede - 3500, Pervomayskede - 3100 gektar.

Bu devirde bir qaç yüzümcilik sovhoz-gigantları yaratıldı - İslâm Terek rayonında «Zolote pole» - 1700 gektar, Aqyar yaqınlarında «Zolota balka» - 1500 gektardan ziyade, Aqmescit yaqınlarında «Vınogradnıy» sovhozı - 1450, Canköy yaqınlarında ise «Novo-Canköyskiy» sovhozı - 1350 gektar. İslâm Terek rayonında «Ukraina» ve Krasnogvardiyske rayonında «Drujba narodiv» kolhozlarında 1000 gektardan ziyade bağ ve yüzüm tarlaları oturtıldı.

Demek, Ukraina, Qırım vilâyetiniñ onıñ terkibinde olğanınıñ ilk beş yıllığında bu saalarnıñ mefküresini tamırından deñiştirgenini ve aynı zamanda yarımadada sanayı bağcılıq ve yüzümciliginiñ arealını bayağı kenişletkenini tasdiqlamaq içün episi esaslar bar.