Vira Royk: Qırımlı Poltava qızı
Qırımnıñ istidatlı qızı — nağışçı Vira Royknıñ tercimeialı.
Marına Marçenko. «Qrımska svıtlitsâ» gazetası, 2018 s., 44-ünci sanı
Ukraina milliy halq dekorativ sanatı müzeyinde "Dünya avuçlarda. Ukraina Qaramanı, nağışçı Vira Royk aqqında hatırlavlar" (Svit u dolonâh. Spogadı pro Geroya Ukrayinı, vışıvalnıtsü Viru Royik) kitabınıñ taqdimatı keçti. O, Qırımda yarım asırdan ziyade ukrain nağışını populârlaştırğan ulu ukrain qadını, istidatlı usta ve adiy olmağan şahsiyet aqqında aytıp bere. Bugün bu neşir daa emiyetlidir, çünki anda Qırımnıñ Ukrainağa iç bir vaqıt iç kimse tarafından üzülmeycek maneviy «kındıq tamırınen» bağlı olğanınıñ inandırıcı şaatlıqları toplanğan.
Kitap belli ustasıniñ oğlu Vadım Royknıñ ğayreti ile dünya yüzü kördi. Anda ukrain nağışçısınıñ ustalığına ayran qalğan, ondan oquğan, onıñ şahsiyetiniñ cazibesini özünde is etkenlerniñ manzüm satırları, fotoresimleri ve hatırlavları inciler kibi toplanğan.
Vira Royknıñ icadınıñ süyücilerinden biri — akademik Dmıtro Stepovık onı "Qırımlı Poltava qızı" dep adlandırdı. Çünki o, 1911 senesi Poltava vilâyetiniñ Lubnı şeerinde doğdı, 1952 senesinden ise Qırımda yaşay edi. O, mında özüniñ eñ büyük baylığını — ukrain nağış sanatına olğan ulu sevgisini beraberinde ketirdi.
Vira Royk
Tılsımlı oymaq¶
Vira daa bala çağından balet aqqında arzu etip, horeografiya studiyasına qatnay, muzıka ve resim sızuvnen meraqlana edi. Lâkin hastalıq onıñ bütün planlarını ebediyen bozdu. "Zavallı qızçıq, o, yataqtan iç turıp olamaycaq", — dep eşitip qaldı ekimlerniñ ükümini. Amma Vira Royk, taqdirniñ bu sınamasına boyun egiyip, qollarını tüşürecek qız degil edi, çünki o şanlı qazaq sülâlesinden edi. O, tek yataqtan turmadı, aynı nağışlavnen dülberlikler yarattı ve etrafındaki ömürini zinetlep başladı — hat-ta 99 yıl yaşadı. Virağa nağışlavnı Oksana qartanası ögretti ve oña kiçik altın oymaq (naperstok) bağışladı.
Belli ki, o oymaq tılsımlı eken, çünki şundan soñ nağış onıñ ayatiy manası oldı. Gimnaziyadan soñ qız Lubnı nağışçılar artelinde çalışa edi. Öz ustalığı sayesinde endi 1936 senesi Moskvada olıp keçken bütinittifaq halq icadiyatı sergisinde mukâfatlandı. Şundan berli ukrain ustasınıñ işleri Ukrainanıñ ve tışarısındaki çoqtan-çoq müzeylerde numayış etildi. Olar naxışlarınıñ çeşitliligi ve nağışlav teşkilâtınıñ yüksekliginen bugün de mütehassıslarnı ayran qaldıra. Ekinci cian cenki vaqtında Vira Royknıñ başından keçirgen ağır kontuziya ve sağ qolunıñ zedelengenine baqmadan, o sevgen işini devam etti.
Bir qaç yıldan soñ o, sol qolunen de usta nağışlamağa ögrendi ve etrafında, atta öz evinden başlap, dülberlik yaratuvını devam etti. Onıñ evinde gazeta qutucığı ve ustasınıñ daim oturdığı stulçiq bile amanlı zevqnen nağışlanğan edi. O tüşüne edi ki, etraftaki er şey dülber olmalıdır.
Bunıñ içün de, Vira hanım kiyimlerini Lviv ustalarından sımarlay ve ukrain nağış köylegine üstünlik bere edi. "Vira Sergiyivna miymanhanedeki provalardan (ölçü aluvlardan) vazgeçe ve kiyim tikilecek atelyeni mıtlaq körmek kerekligini ayta edi," — dep hatırlay Ukrainanıñ Milliy edebiyat müzeyiniñ ilmiy hadimesi, sabıq talebesi Mıroslava Tarahan. O, belli muzey hadimesi olğan anası Zinayida Tarahan-Bereza kibi körümli usta ile yaqından tanış olğanından ğurur duyay. Anasınıñ atta «Vira Sergiyivnanıñ tevsiyeleri» serlevalı ayrı defteri bar edi.
Bütinukraina anası¶
O, tevsiyeler bere, yardım ete, ögrete ve ayrı adamlarnıñ, pek sevgen müzeyleri kibi polat müesseselerniñ ufqa ve büyük meselelerini derd etip, olarğa acıy edi. «Bende ayrı acuvsız yahşılıqqa ve samimiylikke saip olğan büyük cazibesi bar olğan bu kiçik, yımşaq yüzlü aq saçlı qadın pek tesir qaldırdı,» — dep aytıp bere Vira Sergiyivnanıñ sergileri sıq-sıq yer alğan Ukraina milliy halq dekorativ sanatı müzeyiniñ sabıq müdiri Adriana Vâlets. «Bütün o istidatları ve alicenepliklerinden ğayrı, onıñ ayrı, çoq adamlarğa bağışlanğan teren ana sevgisi bar edi. Dmıtro Vlasoviç Stepovık Vira Royknı «Bütinukraina anası» dep adlandırdı.
Ve, kercçkten de, onda o qadar sıcaqlıq, merhamet ve sevgi bar edi ki, mınavı şey ukrain qadın-anasına o qadar hastır», — dep qayd etti o. «Vira Sergiyivna bu sevgini Aqmescitte ukrain nağışı mektebini açıp öz çoqsanlı talebelerine bağışladı. Anda büyükler de, balalar da ananeviy ukrain usullarını işletip nağışlamaq içün kele, Ukrainanıñ çeşit regionlarınıñ — Kıyiv, Poltava, Podillâ ve Karpat boylarınıñ naxışlarınen tanışa ediler.
Onıñ eñ büyük hızmeti şundadır ki, o Qırımda ananeviy ukrain medeniyetini yaydı, çünki anda bunıñ qıtlığı bar edi», — dep aytay Ukraina milliy halq dekorativ sanatı müzeyiniñ direktor muavini Lüdmıla Bilous.
Gurzuftaki müzey¶
Bu qıymetkes qadınnıñ ayatında ayrı yerni onıñ oğlu – Vadım Royk ala edi. O anasına baqıp ve ömürinde oña yardım etip yaşadı, bugün de onıñ aydın hatırasını saqlay, icadiy mirası içün qayğıra. Onıñ ğayretlerinen, 2012 senesinde işke tüşken Vira Royk adındaki Aqmescit Ukrain nağışı müzeyinden ğayrı, Gurzuf şeerinde de şunday adlanğan müzeyniñ açılması azırlana.
Olarda belli nağışçınıñ eserlerini, şahsiy eşyalarını, bütün ömüri devamında toplağan nağış nümünelerini körmek degil, ve aynı vaqıtta çeşit malzemelerden yapılğan 400 oymaqtan ibaret olğan unikal kollektsiyanı körmek mümkündir. Vira Sergiyivna ayatınıñ soñki künlerine qadar nağışlay edi ve ekimlerniñ oña saba-aqşam süygen işinen oğraşmağa ruhset bermegenine cınlana edi. Onıñ büyük icadiy planları bar edi ve Kıyivdeki serginiñ açılışına azırlana edi. Ulu ukrain qadınınıñ yer ayatı bitti, amma ondan qalğan pek çoq işleri bugün de şahsiyetiniñ quvetini saqlap qala ve eserlerinen qonuşqan adamlarnıñ üzerine büyük tesir yapa.