Kırım Tatarlarının Sürgünü
Terör, baskı, sindirme, zorla yerinden etme — Sovyet yönetici seçkinleri, insan kitlelerini etkilemek için tüm bu güç araçları cephaneliğini kullanmaktan çekinmedi.
Her totaliter rejim, toplumda korku ve umutsuzluk duygusu yaratarak iktidarını korumaya çalışır. Terör, baskı, sindirme, zorla yerinden etme — Sovyet yönetici seçkinleri, insan kitlelerini etkilemek için tüm bu güç araçları cephaneliğini kullanmaktan çekinmedi. Jeopolitik çıkarlar ve etki alanının genişletilmesi her zaman insan hayatından daha değerli görüldü.
Sovyet konseptlerine göre, Kırım Tatarları köklerinden koparılarak anavatanlarından sökülüp atılmalıydı. 1944 yılında, Stalin'in emriyle tüm Kırım Tatar nüfusu işgal yetkilileriyle iş birliği yapmakla suçlandı ve yarımadanın dışına — Özbekistan, Kazakistan, Tacikistan'a ve ayrıca Rusya'ya — Mari ÖSSC'ye, Güney Urallara ve Kostroma Oblastı'na zorla sürgüne tabi tutuldu.
180 binden fazla kişi sürgüne uğradı. Kırım Tatarlarının kendi hesaplamalarına göre bu rakam birkaç kat daha fazladır — yaklaşık 423 bin. Bu rakamların ardında binlerce insan kaderi ve paramparça edilmiş hayatlar yatıyor... Çoğunlukla kadınlar, çocuklar ve güçsüz yaşlılar. Erkeklerin çoğu hâlâ İkinci Dünya Savaşı cephelerinde askerlik görevini yerine getiriyordu.
Ukrayna'da, Kırım Tatar halkının sürgünü soykırım olarak tanınmıştır. 18 Mayıs 1944'te Sovyet yetkilileri, NKVD-NKGB güçlerini kullanarak planlarını hazırladı ve hayata geçirdi.
Sürgün edilenlere eşyalarını toplamaları için asgari süre tanındı, ardından konvoy eşliğinde kamyonlarla tren istasyonlarına götürüldüler. İnsanlar topluca kapalı yük vagonlarına dolduruldu.
Dnipropetrovsk Oblastı Devlet Arşivi, Kırım Yarımadası'ndaki Kırım Tatar nüfusunun sürgününün hazırlanışına ve organizasyonuna dair kanıt niteliğindeki şifreli telgraflarla gönderilmiş operasyonel raporları muhafaza etmektedir.
Kırım Tatar halkının tarihindeki «kara gün» henüz gelmemişti, ancak Stalin Demiryolu (1961'den günümüze Prydniprovska Demiryolu) Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü Mykola Zakorko'nun 13-17 Mayıs 1944 tarihli şifreli telgraflarla «tepeye» — Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü Lazar Kaganoviç'e gönderdiği el yazısı raporlara göre, Sovyet yetkilileri, SSCB İçişleri Halk Komiserliği'nin (NKVD) alt kuruluşu olan Soruşturma Komitesi'nin (SK) ihtiyaçları için rezerv biriktirme ve demiryolu vagonlarını ayırma hazırlıklarına çoktan başlamıştı.
Mayıs 1944 tarihli söz konusu operasyonel raporlarda, askeri kademelerin yüklenmesinin durdurulduğu ve SK özel taşımaları için demiryolu vagon rezervinin biriktirildiği defalarca vurgulanmaktadır. Böylece, başta 4. Ukrayna Cephesi olmak üzere ordunun ihtiyaçları ikinci plana atılmıştır. Askeri birliklerin demiryolu vagonlarını izinsiz olarak ele geçirdiği vakalar sıkça yaşanıyordu.
«...askeri birlikler tarafından kendi başlarına yüklenme yapılmaktadır… 13.05 tarihinde hurda metal ve diğer yüklerin yüklemesinde 245 vagon, 14.05'te 140 ve 15.05'te 217 vagon işgal edilmiştir, hatta rezerv vagonlar bile ele geçirilmektedir...
Kırım'da rezervin 6100 vagona çıkarılmasına (bunun 4800 vagonu yıkanmış, dezenfekte edilmiş ve SK taşıması için donatılmış), SK taşıması için rezervin hazırlanması görevine ilişkin emriniz yerine getirilmek üzere kabul edilmiş olup, bunun için Simferopol'de bulunan N.Z. Kuhtenko'ya Komutanlık ile birlikte, alınan ayrıntılı SK yükleme planına göre Kırım'da taşınan rezervin yerleştirilme planını ve düzenini ayrıntılı olarak hazırlama yetkisi verilmiştir» (16.05.1944).
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü M. Zakorko'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 16 Mayıs 1944.
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 41
SK taşımalarının sağlanmasındaki ilerleme, şifreli telgraflarla her gün bizzat Demiryolları Halk Komiseri'ne rapor ediliyordu.¶
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü M. Zakorko'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 17 Mayıs 1944
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 51
18 Mayıs 1944 tarihli operasyonel rapordan: «Geriye 5 tren kafilesi kabul edildi, bunlardan 3'ü SK NN 620, 593 ve 575 yüklü idi».
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü M. Zakorko'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 19 Mayıs 1944
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 57
19 Mayıs 1944 tarihli operasyonel raporda şu belirtilmektedir: «Yük çalışması: yüklenen 2833, bunun içinde SK VE016 uyarınca 1672 kişi…»
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü M. Zakorko'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 19 Mayıs 1944
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 60
19 Mayıs 1944'te şu rapor edilmiştir: «Kırım'da insan taşımalarının sağlanması için istasyonlarda vagonların işleme alınması nedeniyle Melitopol ve Zaporojye şubelerinde yerel yük dağıtımı zayıflatılmıştır».
Yüklemenin sağlanması sürecini bizzat Stalin Demiryolu Müdürü denetliyordu: «SK yüklemesi konusundaki çalışmaları yerinde yönetmek için bugün 18.05 sabah 8'de yol müdürü yold. Zakorko Kırım'a hareket etmiştir».
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü Vekili Sykalo'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun Kırım'dan sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 19 Mayıs 1944
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 61
20 Mayıs 1944 tarihli operasyonel rapordan: «SK yüklemesinin seyrine ilişkin özel olarak rapor veriyorum: 18.05 için 27, 19.05 için 31 kafile yüklenmiş, iki gün toplam 58 kafile; 19.05 saat 18.00 itibarıyla yükleme altında 7 (yüklemeye başlanmış) kafile ve insanların gelişini bekleyen 4 boş tren kalmıştır. Yükleme altında kalan 7 kafileden biri, №619 numaralı kafile 17.00.05'te Bahçisaray-Syurent hattında, Simferopol'de №613 ve 612 numaralı iki kafile yüklemeye başlanmıştır…».
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü Vekili Sykalo'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun Kırım'dan sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 20 Mayıs 1944
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 68
20 Mayıs 1944 tarihli operasyonel veriler, Kırım Tatarlarının sürgününe ilişkin özel operasyonun planlanan tamamlanma zamanını — 20 Mayıs 1944 sabah saat 6:00'yı doğrulamaktadır. Son raporlarda, SK kademelerinin yüklenmesinin Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü Mykola Zakorko tarafından bizzat kontrol edildiği vurgulanmaktadır.
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 69
21 Mayıs 1944 tarihli raporda, Simferopol şubesinde 613 SK vagonunun yüklendiği bildirilmekte; boşaltma planının yerine getirilememesi ise 96 vagonun yeniden yönlendirilmesi, 100 vagonun yeniden yönlendirme beklerken gecikmesi ve SK hazırlık ve yükleme çalışmalarının sağlanması nedeniyle Melitopol ve Simferopol şubelerinde yük dağıtımının zayıf olmasıyla açıklanmaktadır.
Stalin Demiryolu Müdürü, II. Derece Trafik Genel Müdürü M. Zakorko'nun Demiryolları Halk Komiseri, Demiryolları Genel Müdürü L. Kaganoviç'e Kırım Tatar nüfusunun sürgününe hazırlık hakkında operasyonel raporlarından. 21 Mayıs 1944
Dnipro Oblastı Devlet Arşivi, F. R-2151. Op. 12. Dosya 18. Sayfa 73
Planlandığı gibi, 20 Mayıs 1944'te tüm Kırım Tatarları, ancak 45 yıl sonra — SSCB'nin perestroyka döneminde geri dönmek üzere Kırım'ı terk etti. Ancak Sovyetler Birliği tarihin derinliklerine gömüldükten sonra bile, imparatorluk yanlısı mitoloji Kırım'da bugüne kadar güçlü bir şekilde konumunu korumaktadır. Kırım'ın işgaline karşı çıkanlar, Rusya Federasyonu tarafından zulüm ve ayrımcılığa maruz kalmaktadır. 25 binden fazla Kırım Tatarı şimdiden tarihî anavatanlarının dışında sığınak aramak zorunda kalmıştır.