Kırım Tatarlarının Herson Bölgesindeki Tarihi
18 Mayıs 1944'te Kırım Tatarlarının Kırım'daki daimi ikamet yerlerinden sürülmesi operasyonu başladı. Zorunlu tehcir, halk için felaket niteliğinde sonuçlar doğurdu.
18 Mayıs'ta Kırım Tatar halkı soykırımı kurbanlarının anısını anıyoruz. 1944 yılının bu gününde Kırım Tatarlarının Kırım'daki daimi ikamet yerlerinden sürülmesi operasyonu başladı. Zorunlu tehcir, halk için felaket niteliğinde sonuçlar doğurdu.
Kırım Tatarları 20 yılı aşkın bir süre tarihi vatanlarına dönüş hakkı için mücadele etti. Eylül 1967'de SSCB Yüksek Sovyeti, Kırım Tatarlarını II. Dünya Savaşı sırasındaki toplu ihanet suçlamalarından affetti, ancak Kırım'a dönüş yasağı devam etti. Bunun üzerine Kırım Tatarları resmi izinler olmaksızın kendi başlarına Ukrayna'ya dönmeye başladı.
Kırım Tatarları 1968 yılından itibaren Herson bölgesine yerleşmeye başladı. Beş yıl içinde bölgeye 1.300'den fazla kişi geldi, çoğunlukla Geniçesk rayonuna.
Yerel yetkililer, Kırım Tatarlarının Kırım'a dönüşüne her türlü engeli çıkardı. Onları kontrol altında tutmak için pasaport rejimi sıkılaştırıldı, erkekler çalışmaya zorlandı. Bölgedeki bu durum XX. yüzyılın 80'li yıllarının sonuna kadar sürdü.
Herson Bölgesi Devlet Arşivi, f. R-1979, op. 10, spr. 458, ark. 044
Herson Bölgesi Devlet Arşivi, f. R-1979, op. 10, spr. 458, ark. 045
14 Kasım 1989'da SSCB halklarının II. Dünya Savaşı dönemindeki zorunlu tehcirleri yasadışı olarak kabul edildi. Bu, 260 bin Kırım Tatarının vatana dönüşünün yolunu açtı. Özellikle 1990 yılında 1.709 Kırım Tatar ailesi (6.121 kişi) Kırım'a taşınma isteğini bildirdi, bunların %80'i Geniçesk rayonundandı.
2014 yılında, Kırım'ın ilhakından sonra, Herson bölgesi yeniden Kırım Tatarlarına yuva oldu. Bugün Geniçesk rayonunda yaklaşık 7.000 Kırım Tatarı yaşamaktadır.
XX. yüzyılın 60-90'lı yıllarında Herson bölgesindeki Kırım Tatarlarının tarihine ilişkin Devlet Bölge Arşivi belgelerinden bir seçkiyi dikkatinize sunuyoruz.
Herson Bölgesi Devlet Arşivi, f. P-46, op. 47, spr. 547, ark. 052
Herson Bölgesi Devlet Arşivi, f. P-46, op. 47, spr. 547, ark. 053
Herson Bölgesi Devlet Arşivi, f. R-1979, op. 10, spr. 458, ark. 046
1 Haziran 1960'tan itibaren yarımadanın sanayisi, yeni kurulan Kırım Bölgesel Ekonomi Konseyi'nin (radnargosp) yönetimine geçti. Çeşitli nedenlerle radnargosp'ların olumlu etkisi uzun sürmedi, ancak tam da bu dönemde Ukrayna nihayet Kırım bölgesinin savaş sonrası çöküşünü aşmayı ve ileriye doğru hareket etmeyi başardı. Kırım'ın ekonomik gelişiminin «Herson» dönemine ait belgesel kanıtlar, kısmen Herson Bölgesi Devlet Arşivi'nin fonlarında muhafaza edilmektedir.