Biz Aynı Gökyüzünün Yıldızlarıyız
Pavlo Tıçina'nın Kırım Tatar kültürüne duyduğu hayranlığın öyküsü.
Pavlo Tıçina'nın Kırım Tatar kültürüne duyduğu hayranlığın öyküsü.
Şairin kitap koleksiyonunda yer alan A. Lâtif-zade'nin "Yeni Saz" (1928) ve Kırım Tatarcası edebiyat almanağı "Yükseliş" (1932) kitapları tesadüf değildir. Daha 1920'lerin ortalarında, Harkiv'e taşındıktan sonra Pavlo Tıçina, doğu dillerini — Ermenice ve Türkçe — öğrenmeye ilgi duymaya başladı. Bu, onun şarkiyat çalışmaları için faydalı oldu (şairin biyografisindeki az bilinen bir gerçek), çünkü 1926'da Pavlo Tıçina, çeşitli bölümleri birleştirerek Ukrayna Şarkiyat Derneği'nin kurucularından biriydi. Şairin kendisi, doğu dillerinden çeviri bölümünün üyesi oldu.
Pavlo Tıçina ile Kırım Tatar edebiyatı arasındaki bağların araştırılmasına büyük çaba harcayan Oleksandr İvanoviç Gubar (1932–2003) — eğitimci, gazeteci, edebiyat araştırmacısı, Tıçina uzmanı ve Tavriya Ulusal Üniversitesi profesörüydü. Pavlo Grigoroviç ile şahsen tanışıyordu. Oleksandr İvanoviç bu konuya "Emeğim, Yanışım… (Pavlo Tıçina'nın Eserlerinde Kırım Sayfaları)" ve "Biz Aynı Gökyüzünün Yıldızlarıyız: Pavlo Tıçina ve Tatar Edebiyatı" başlıklı makalelerini adadı. "Biz Aynı Gökyüzünün Yıldızlarıyız" makalesinde, Abdulla Lâtif-zade'nin "Yañı Saz" ("Yeni Saz") adlı şiir kitabı hakkında bilgiler yer almaktadır.
Şair Kırım toprağına ilk kez Ağustos 1925'te ayak bastı; dinlenmek için Aluşta'ya geldi. Asistanı ve gelecekteki eşi Lidiya Paparuk'a yazdığı mektuptan, şairin Kırım Tatarlarının edebiyatı ve kültürüyle hemen ilgilendiğini öğreniyoruz: "Tatar kulübündeydim; kitapçıdan Tatar kitapları satın aldım, henüz çok az anlıyor olsam da okuyorum" (Türkçe öğrenimi, yakın akraba olan Tatarcayı anlamasını sağlıyordu).
A. Lâtif-zade, "Yeni Saz" (1928)
Kiev P.G. Tıçina Edebiyat-Anı Müzesi, KV 21440 MB 9445
Pavlo Tıçina'da Kırım Tatar halkının yaşamına büyük ilgi uyandıran kişi, 19. yüzyılın sonunda kaderin Kırım'a sürüklediği Mihaylo Kotsyubinski oldu. O, pazarları, Tatar okullarını ziyaret etti; gündelik yaşamı, gelenekleri, dili inceledi; bölgenin tarihine, şehir ve kasabaların mimarisine ilgi duydu. Yazar, Kırım doğasının güzelliğinden büyülendi. Bütün bunları heyecanla ve şiirsel bir dille genç Pavlo Tıçina'ya anlattı.
Daha sonra Pavlo Tıçina, ünlü Kırım Tatar şairi Abdulla Lâtif-zade ile tanıştı ve ona, o dönemde Ukrayna'nın başkenti olan Harkiv'de yaşarken çalıştığı "Çervonıy Şlyah" dergisi için Kırım Tatar edebiyatının durumu hakkında bir makale yazmasını önerdi. "Kırım Tatar Edebiyatına Kısa Bir Bakış" başlıklı makale, derginin 1927 yılı Aralık ayı on birinci sayısında Ukraynaca olarak yayımlandı. Bu, Ukraynalı okuru Kırım Tatar edebiyatıyla tanıştıran ilk makalelerden biriydi.
Saygı göstergesi olarak A. Lâtif-zade, Pavlo Tıçina'ya Tıçina'nın kişisel anı kütüphanesinde saklanan "Yañı Saz" ("Yeni Saz") adlı şiir kitabını hediye etti; kitabın ön kapağında şu ithaf yazısı bulunmaktadır: "Duyarlı ozana — büyük ustaya Yoldaş Pavlo Tıçina'ya yazardan. Ab. Lâtifzade. Simferopol şehri. 11. 08. 1928"
KV 23999 MB 21097A. Lâtif-zade, edebiyat almanağı "Yükseliş" (1932)
Kiev P.G. Tıçina Edebiyat-Anı Müzesi, KV 336 MR 358
Kırım Tatar edebiyatının Ekim 1932 tarihli "Yükseliş" edebiyat almanağı, muhtemelen Kırım'a yapılan sonraki gezilerden birinde satın alınmış ya da Harkiv'deki Pavlo Grigoroviç'e posta yoluyla gönderilmiştir. İthaf yazıları bulunmamaktadır. Almanak yazarları arasında, birçok roman, oyun, senaryo ve şiirin yazarı olan Ümer İpçi de yer almaktadır. Pavlo Tıçina, Ümer İpçi'nin "Alim" adlı film senaryosuna yüksek bir değerlendirme yaptı. Senaryo çalışmasına, o dönemde VUFKU'da editör olarak çalışan Mıkola Bajan da katıldı. Bu film, Ukrayna genelindeki sinemalarda büyük bir başarıyla gösterildi.
Bir keresinde Tatar şairlerle bir toplantıda Pavlo Tıçina, halklar, kültürler ve insanlar arasındaki ilişkiler konusuna değinerek şöyle dedi: "Yıldızlar gibi yaşayalım. Ne de olsa biz — aynı gökyüzünün yıldızlarıyız."
Bilgiler, Kiev P.G. Tıçina Edebiyat-Anı Müze-Dairesi bilimsel fon ve sergi çalışmaları bölüm başkanı D.V. Nesterçuk tarafından hazırlanmıştır.