Kırım Cumhuriyeti: Kimlerden Oluşuyor ve Onu Kim Yönetiyor
Tarihin sarmal bir şekilde geliştiği söylenir. Bazı süreçler belirli bir zaman sonra tekrarlanabilir, hatta devam edebilir.
«Krymska Svitlytsya» Gazetesi, 2016, Sayı 51
Tarihin sarmal bir şekilde geliştiği söylenir. Bazı süreçler belirli bir zaman sonra tekrarlanabilir, hatta devam edebilir. Okurlarımıza, daha 1925 yılında yayımlanmış bir makaleyi incelemeye sunuyoruz. Neredeyse bir asır geçti, ancak Kırım'daki süreçler aynı kaldı ve bu makalede sözü edilen genel durum günümüzü çok andırıyor. Materyali orijinal dilinde sunuyoruz.
Kırım Cumhuriyeti: Kimlerden Oluşuyor ve Onu Kim Yönetiyor
Kırım yarımadasının devrim öncesi nüfusu, tıpkı bugün olduğu gibi ulusal bir mozaik görünümündeydi; tek fark, tek tek milliyetlerin sayısında devrim öncesi döneme kıyasla çok büyük değişikliklerin meydana gelmiş olmasıydı. Devrimden önce Ukraynalılar ve Ruslar Kırım'da nüfusun çoğunluğunu oluşturuyordu; bu çoğunluk içinde Ukraynalılar göreli çoğunluğa sahipti. Savaş, devrim, kıtlık, salgın hastalıklar vb. sonucunda Kırım'daki nüfus genel olarak azaldı ve bu azalma en çok Ukraynalıları etkiledi; zira şimdi göreli çoğunluğa Kırım'ın yerlileri olan Tatarlar sahiptir. Ancak Tatarların sayısı toplam Kırım nüfusuna oranla yine de çok cüzidir, çünkü yalnızca yüzde 23'ü oluşturmaktadır. Nüfusun geri kalanı Ukraynalılar, Ruslar, Almanlar, Yahudiler**, Yunanlar, Bulgarlar, Çekler ve çeşitli diğer milliyetlerden oluşmaktadır.
Kırım, bilindiği üzere ayrı bir özerk cumhuriyet oluşturmaktadır, ancak etnografik, ekonomik ve hatta etnik olarak bağlı olduğu Ukrayna'nın değil (Kırım'daki Ukraynalı nüfus bugün de önemli bir yer tutmaktadır), Rusya Federatif Sovyet Cumhuriyeti'nin bünyesindedir. Rusya sosyalist federasyonu bünyesindeki diğer yabancı cumhuriyetler gibi (ya da Ukrayna bünyesindeki Moldova cumhuriyeti gibi), Kırım millîleştirilmekte, yani tatarlandırılmaktadır.
Kırım'da kalan bir avuç Tatarın artık kendi millî, kültürel hayatını yaşamaya başlamasına, Tatar dilinin tam vatandaşlık hakkına sahip olmasına ve yalnızca camide, okulda, Tatar köylerinde değil, aynı zamanda Rusçanın yanı sıra Kırım Cumhuriyeti'nin bölgesel kurumlarında da uygulamaya konulduğu yerlerin resmî dairelerinde kullanılabilmesine, onunla şûralar kongrelerinde konuşulmasına, yasaların ve kararnamelerin onunla yayımlanmasına — ülke nüfusunun yüzde 77'sinin bu dille hiçbir ilişkisi olmamış, olmayan ve olmayacak olmasına rağmen — elbette ki karşı çıkılamaz. Buna karşılık, Kırım'daki Ukraynalı nüfus Tatar nüfusuna denk olmasına rağmen, Ukrayna dilinden hiçbir yerde eser yoktur.
Elbette ki bu tüm tatarlandırma korkunç değildir; Kırım nüfusunun yalnızca Tatar kesiminin iç kültürel hayatının kendine ait alanına indirgenecektir.
Tatarların nüfusun dörtte birini dahi oluşturmadığı Kırım'ı tatarlandırmak mümkün değildir. Ancak bu tatarlandırma kisvesi altında, Kırım nüfusunun Rus kültürü lehine ulussuzlaştırılması devam etmektedir; bu da öncelikle Ukraynalı nüfusa ilişkindir. Fiilen Kırım Cumhuriyeti'nde Rus dili hâkimiyetini sürdürmektedir; oysa burada Ruslar — liman bölgelerinde, özellikle Sivastopol'da, belirli sayıdaki denizci ve işçi ile şehirlerdeki memurlar dışında — neredeyse yoktur. Bununla birlikte, bu kaybolmakta olan Rus grubu tam da Kırım Cumhuriyeti'ni yönetmekte ve tüm ülkeye kendi kültürel damgasını vurmaktadır.
Kırım Cumhuriyeti'nin sözde Tatar karakterini göstermek için, Kırım MSK'sının başına Tatar Veli İbraimov, Halk Komiserleri Konseyi'nin başına bir başka Tatar — Deren-Ayerli — getirilmiştir; cumhuriyet kurumlarında da muhtemelen biraz Tatar bulunmaktadır; bunun dışında Kırım Cumhuriyeti'nin tüm aygıtı Ruslar ve Yahudiler*** tarafından doldurulmuştur. Zaten Sovyet devlet örgütlenmesi sisteminde devlet organlarının (MSK, HKK vb.) rolü ikincildir. Asıl öneme Komünist Parti sahiptir; her şeyi yöneten ve herkese buyuran odur. Peki Kırım'da bu parti kimlerden oluşmaktadır?
Bu yılın 1 Mayıs tarihli verilere göre, Kırım bölge RKP örgütünde 5700 üye bulunmaktaydı; bunların yüzde 67,7'si Rus, yüzde 9,8'i Yahudi, yüzde 6,2'si Ukraynalı ve yüzde 5,9'u Tatar (devlet milleti!) idi! Dolayısıyla, Kırım Cumhuriyeti'nin başında Tatarlar bulunsa da, onu Ruslar yönetmektedir. En büyük iki yerel milliyet — Tatarlar ve Ukraynalılar — ülkenin eski yerlileri* ve çok eski göçmenler olup, artık yerli hakkını kazanmış olmalarına rağmen, ülkenin yönetiminde hiçbir ya da neredeyse hiçbir rol oynamamaktadır.
Ve Kırım, organik olarak bağlı olduğu Ukrayna'ya değil de Rusya'ya ait olduğu sürece bu böyle devam edecektir. Ancak Kırım'ın Ukrayna'ya katılmasıyla, Ukrayna dili Kırım'ın devlet ve kültür hayatında, Ukraynalılar da ülkenin yönetiminde kendilerine düşen yeri alabilirdi. O zaman Ruslar kendilerine uygun düşen role — dağınık bir ulusal azınlık rolüne — çekilirlerdi; bu azınlık daha yoğun olduğu yerlerde kendi ana dilinde okula sahip olabilir, ancak tüm ülke nüfusu üzerinde buyurma ve hükmetme iddiasında bulunamazdı.
H. Kırım Cumhuriyeti / Dilo — No. 200 — Lviv, 1925. — S. 1-2.
) Göreli ) Yerliler, mahallî sakinler **) Orijinalde böyledir