Kerç Yarımadası'nın Ortasında Küçük Bir Poltava

Kırım yarımadasındaki bir Ukrayna köyünün tarihi.

← Ana sayfaya dön

İvan Klepik. «Krymska Svitlytsya» gazetesi, 2018, sayı № 41

Onlar «Kırım bizimdir» dediler ve bu hakikat olarak kabul edildi. Onlar Kırım'ın «kadim Rus toprağı» olduğunu söylediler ve bu yanlarına kâr kaldı. Ama başkasının sözüne bu kadar kolay inanılabilir mi?

Hayal edelim: XIX. yüzyılın ortaları. Kırım Savaşı'ndan sonraki ilk yıllar. Kırım Tatarlarının Rus İmparatorluğu'na ihanet edip Türkiye'nin tarafını tuttukları suçlamasıyla kitlesel olarak zulme uğramaları ve bunun sonucunda yarımadadan kitlesel göçler. Buna karşılık Kırım'a bütün köyler halinde Ukraynalılar — toprak ağaları ve serfler — geliyor. Yeni bir hayat arayışıyla tüm birikimlerini de yanlarında getiriyorlar.

Savaştan sonra Kırım pek iyi durumda değildi. Kırım şehirlerinin yarı yıkık olmasının yanı sıra, bu toprağı işleyen, kan ve terle yaşam hakkı için mücadele eden önemli sayıda yerli halk buradan göç etmişti. Kırım öksüz kalmıştı.

Yüz yıldan az bir zaman geçecek ve her şey tekrarlanacak: zorunlu sürgün ve aynı şekilde Ukraynalıların Kırım topraklarına zorunlu iskânı. Ama fazla ileri gitmeyelim: pencereden XIX. yüzyıl görünüyor ve diğerleriyle birlikte Kırım'a, Kerç Yarımadası'nın inatçı toprağında bir ev inşa etmek üzere Poltavalı Klimenko ailesi geliyor. Poltavalılar eşyalarıyla birlikte kendi köylerinin adını da getirdiler. İşte Novomıkolayivka böyle kuruldu. Yakınında Koçan-Beş-Kuyu adında bir Kırım Tatar yerleşimi vardı, bu nedenle Poltavalıların Kırım Tatarlarının yerine geldiğine dair bir iddia bulunmaktadır. Ancak XIX. yüzyılda Koçan-Beş-Kuyu'dan neredeyse hiçbir şey kalmamıştı ve göçmenler evlerini uçsuz bucaksız bozkırın ortasında inşa ettiler.

Novomıkolayivka köyü, Lenin rayonunda, rayon merkezine yaklaşık 35 km ve Kerç'e 35 km uzaklıkta yer almaktadır. Bugün burada yaklaşık bin kişi yaşamaktadır; bunlar arasında, ailesinin maddi ve manevi mirasının koleksiyoncusu ve koruyucusu olarak tanınan, Poltava bölgesinden gelen göçmenlerin torunu Yuriy Andriyoviç Klimenko da bulunmaktadır. Klimenko arazisinde XIX. yüzyıldan kalma bir Ukrayna evi görülebilir. İçeride — otantik bir soba, banklar, mutfak eşyaları, halk kıyafetleri, ayrıca tarım aletleri ve çeşitli ev gereçleri — yayık, el değirmeni, dokuma tezgâhı, yün tarama tarağı ve o döneme ait daha birçok gerekli eşya.

Aile tarihine olan ilgi daha büyük bir boyuta ulaştı: Yuriy, Novomıkolayivka'nın ve genel olarak Kerç Yarımadası'nın tarihine adanmış çeşitli nesnelerden oluşan bir koleksiyon topladı. Koleksiyon köy sınırları içinde — Novomıkolayivka Yerel Tarih Müzesi'nde muhafaza edilmektedir.

Yazarın fotoğrafı

Yuriy Klimenko Ukrayna misafirperverliğiyle Poltava evinin içini gezmeye davet ediyor, ziyaretçilere ailesinin göç hikâyesini ve köyün kuruluşunu anlatıyor. Yuriy bunu tamamen ücretsiz yapıyor, çünkü ev sahibinin daha yüce bir amacı var: soyunun hatırasını yaşatmak. Ve insanlar Ukrayna evini memnuniyetle ziyaret ediyor.

Bu gerçek bir tuhaflık gibi görünüyor: baştan sona «Rus» olan Kerç Yarımadası topraklarında böyle bir objenin varlığı nasıl açıklanabilir? Bu, gerçek bir bilişsel uyumsuzluk yaratıyor, oysa aslında şaşırtıcı hiçbir şey yok: Kırım'daki Ukrayna varlığı Rus varlığından çok daha belirgindir. Ukrayna ile Kırım arasındaki bağ asırlık bir tarihe sahiptir, ancak gerçek tarih defalarca yeniden yazılmıştır. Bu palimpsestin kaç katmanı var?