Ukrayna Pahasına Efsanevi Bir Proje
Kahovka HES'in, Güney Ukrayna ve Kuzey Kırım kanallarının inşası ve bunun Kırım Yarımadası'na nasıl yardımcı olduğu.
Petro Volvaç, NTŞ asli üyesi, NSPU üyesi, AK Kırım Onurlu Bilim ve Teknoloji Emektarı, 60 yıllık Kırımlı. "Kırımska Svitlitsya" gazetesi, 2018, sayı № 4
Ukrayna yönetiminin, "Dinyeper Nehri üzerinde Kahovka HES'in, Güney Ukrayna ve Kuzey Kırım kanallarının inşası hakkında" birlik Kararnamesi'ne tepkisi yıldırım hızıyla oldu. Daha 26 Kasım 1950'de, USSC Bakanlar Konseyi ve SBKP(b) MK'nın "Kahovka HES'in, Güney Ukrayna ve Kuzey Kırım kanallarının inşası için öncelikli araştırma ve proje çalışmalarının yürütülmesi hakkında" Kararnamesi çıkar. Dolayısıyla, hem Kahovka Rezervuarı'nın hem Kahovka HES'in yaratılış tarihinin ve Güney Ukrayna Kanalı'nın inşa niyetlerinin sayımı tam da bu tarihten ve 1950 kararnamesinden başlatılmalıdır.
Görüldüğü üzere, Kuzey Kırım Kanalı'nın inşa fikri bu kararnamede ikincil bir yer tutuyordu, zira bu tesis başka bir birlik cumhuriyetinin topraklarında bulunuyordu.
Söz konusu kararname, Ukrayna hükümetinin sonraki yıllarda dikkatini tam da Güney Ukrayna Kanalı'nın inşasına yoğunlaştırması gerektiğini ikna edici biçimde kanıtlamaktadır. Bunun için bir dizi cumhuriyet inşaat ve proje kuruluşuna, hem Kahovka HES'in hem Kahovka Rezervuarı'nın hem de gelecekteki Güney Ukrayna Kanalı'nın güzergahının inşası için gelecekteki sahanın hazırlanması amacıyla öncelikli proje-arama çalışmalarının yürütme hacimleri belirlenmiştir. Ukrayna topraklarındaki proje ve inşaat çalışmalarının hacimlerinin yanı sıra, Ukrayna kuruluşları ve uzmanlarının, yalnızca devletin güney bölgelerinin değil, Kırım'ın kuzey bölgelerinin de sulama ve su temini hidrojeolojik bölgelerinin hidrolojik etütlerini yapmak ve haritalarını çıkarmakla yükümlü tutulması da dikkat çekicidir.
Söz konusu kararnameyle, 1951-1952 yılları boyunca Herson bölgesinin Kahovka masifinde 8 bin km2'lik alanda 80 noktada ve Kuzey Kırım Kanalı sulama sistemi bölgesinde 5 bin km2'lik alanda 30 noktada yeraltı suyu rejimi ve kimyasal bileşiminin sabit gözlem ve incelenmesinin başlatılması görevi konulmuştur.
Ukrayna'nın güney bölgelerinde ve Kırım'da toprak araştırmaları ve toprak etüdü yapmak üzere yalnızca Ukrayna Bilimler Akademisi değil, cumhuriyetin tüm ihtisas araştırma kurumları da seferber edilmiştir. Araştırmalar yaklaşık 50 bin hektarlık alanda yürütülmüştür. Meslek, Demiryolu ve İnşaat Teşkilatları Ana Müdürlüğü'ne işçi meslek uzmanlarının hazırlanmasına başlama görevi verilmiştir.
Hükümet, "UkrVodBud" İnşaat Ana Müdürlüğü'nü, 1951 yılı boyunca Zaporijya, Herson ve Melitopol'de ekskavatör operatörleri, hidromekanizasyon ustaları, topograflar ve diğer işçi mesleklerinin yetiştirilmesi için üç eğitim-üretim kompleksi kurmakla yükümlü kılmıştır. Ayrıca Ukrayna'nın güneyindeki birkaç bölgede (Zaporijya, Herson, Mıkolayiv ve Dnipropetrovsk), sulama tesislerinin inşaat bölgesinde yaşayan ve bu inşaatta görevlendirilen "UkrVodBud" sistemi çalışanları, zorunlu tarım vergilerinden muaf tutulmuştur.
USSC Sağlık Bakanlığı, 1951-1952 yılları boyunca inşaat çalışmalarının yürütüldüğü bölgede "hastaneler, anaokulları, eczaneler ve sağlık ocakları" kurmakla yükümlüydü. İnşaat bölgesinde, Dinyeper, Moloçna ve Konka nehirleri üzerinde ve Güney Ukrayna Kanalı güzergahı boyunca, Ukrayna Toplum Sağlığı Enstitüsü, Eylül 1951'e kadar sıhhi-epidemiyoloji servisi aracılığıyla taşkın bölgelerindeki ve Güney Ukrayna Kanalı rezervuarlarının sıhhi koruma bölgelerindeki yerleşim yerlerinin incelemesini yapmakla yükümlüydü.
Aynı bakanlık, Ukrayna'nın güney bölgelerinin (Zaporijya, Mıkolayiv ve Herson bölgeleri) yürütme komiteleriyle birlikte, bir ay içinde hükümete su şebekelerinin, kanalizasyonun ve tüm sosyal altyapının (hamamlar, çamaşırhaneler, şehir içi ulaşım, elektrik santralleri, köprüler, kamu hizmet işletmeleri) genişletilmesi ve inşası ile Güney Ukrayna Kanalı'nın tüm güzergahı boyunca konut binaları, oteller, kasabalar ve yerleşim yerlerinin inşasına ilişkin öneriler sunmakla yükümlüydü.
Kuşkusuz, komünist propaganda makinesi tarafından ilan edilen ve şişirilen gerek Güney Ukrayna Kanalı'nın gerekse onun güçlü altyapısının inşası hiçbir zaman gerçekleştirilememiştir. Yalnızca sıradan bir proje düzeyinde kalmıştır. Ne var ki bu gürültü, bilim camiasının ve yerel halkın dikkatini, en verimli topraklarda ve tarihi ve arkeolojik açıdan paha biçilmez en zengin Dinyeper taşkın yataklarında insan yapımı bir deniz yaratma kararının — insanlar ve çevre için tehlikeli ve zararlı olan bu kararın — tartışılmasından ve eleştirilmesinden uzaklaştırmıştır. Uzmanların hesaplamalarına göre, yalnızca Kahovka Rezervuarı'nın inşası yüzünden Ukrayna, en verimli on binlerce tarım arazisini ve neredeyse tüm eşsiz Dinyeper sulak çayırlarını, taşkın yataklarını, göllerini ve geniş orman alanlarını kaybetmiştir.
Kahovka Rezervuarı ile eş zamanlı olarak Güney Ukrayna Kanalı'nın ve Moloçna ve Konka nehirleri üzerindeki rezervuarların inşasına ilişkin reklamı yapılan fikir hiçbir zaman hayata geçirilememiştir. Ülke, efsanevi Güney Ukrayna Kanalı'nın tek bir metresini dahi görememiştir. Ve Moloçna ile Konka bozkır nehirlerinin akışlarının söz verilen su düzenlemesi de hiçbir zaman gerçekleştirilmemiştir. Bu nehirler bugün hâlâ sığ kalmakta ve sazlarla kaplanmaktadır.
Belirtmek gerekir ki, yalnızca Kahovka HES'in ve Nova Kahovka şehrinin inşasında 12.000'den fazla uzman, 1.110 araç, 74 tarak gemisi, 14 buharlı lokomotif, 100 buldozer ve 75 paletli ve liman vinci çalışmıştır. Kahovka Rezervuarı'nın inşasında ise daha da fazla insan ve teknik araç görevlendirilmiştir. Rezervuarın su tutması 1954'te tamamlanmış, Kahovka HES ise 1955'te faaliyete geçmiştir. 1956'da bu santralin altıncı ünitesi işletmeye alınmıştır.
Kahovka Sulama Kanalı ancak 1976'da açılmış olup, Kahovka, Priazovske, Sirohozi ve Çaplinka sulama sistemlerine su teminini sağlamış ve Berdyansk şehrinin su temini sorununu çözmüştür. 1985'te Kahovka Kanalı bölgesinde 195 bin hektar tarım arazisi sulanmaktaydı. İstatistik verilere göre Kahovka Rezervuarı ve Kahovka HES'in inşası, Kırım'da toprak arazilerinin %15,2'sinin, Herson bölgesinde %8,5'inin, Zaporijya bölgesinde ise %8,3'ünün sulanmasını sağlamıştır.
Eylül 1950'den, yani "Kahovka HES'in, Güney Ukrayna ve Kuzey Kırım kanallarının inşası hakkında" birlik kararnamesinin çıkış anından itibaren, RSFSC hükümeti Kırım bölgesi topraklarında hiçbir inşaat ve proje-arama çalışması yürütmemiştir. Kuzey Kırım Kanalı'nın inşası sorunu, Kırım bölgesinin RSFSC'den USSC'ye devredilmesinden kısa süre sonra yeniden gündeme gelmiştir.
15 Mart 1954'te USSC Bakanlar Konseyi ve SBKP MK, "Kuzey Kırım Kanalı'nın inşası hakkında" kararnameyi kabul eder. Kırım'ın Rusya Federasyonu bünyesinde bulunduğu dönemde bu sorunun neden gündeme gelmediği ancak tahmin edilebilir. Oldukça karmaşık ve masraflı olan bu inşaat, Rusya tarafından uygun bir anda bu tesisi de Ukrayna'nın omuzlarına yıkmak için bilinçli olarak geciktirilmiştir.