Sivastopol'ü Kim Yeniden Canlandırdı

Sovyetler Birliği Döneminde Ukrayna'nın Sivastopol'ü

Serhiy Konaşeviç. «Krymska Svitlytsya» Gazetesi, 2018, Sayı № 39

6 Eylül 2018'de popüler Rus blog yazarı İlya Varlamov, «Hele bir bakın, h**holler Rus Sivastopol'ünü ne hâle getirdi!» ironik başlığıyla kapsamlı bir yazı yayınladı; bu yazıda RF işgali döneminde «Rus kahraman şehrinin Ukrayna tahribatını» tasvir etti. «Pek çok Sivastopollü bana her şeyi mahveden ve çalan korkunç Ukraynalıları anlattı. Nihayet düzeni sağlayacaklarına ve her şeyin iyi olacağına, Rusya'nın düzen demek olduğuna beni ikna ettiler. Onlara şüpheyle bakıyordum — ama insanların hayalini elinden alacak kimim ki?

Bu yüzden sadece bekledim. Zengin Menyaylo (Sivastopol'ün ilk işgal 'valisi' — yazar notu) ancak yasadışı inşa edilmiş 16 katlı bir binayı yıkmaya yetti. Mucizeler burada sona erdi ve insanlar parayı 'kesmeye' devam etti. 2016'da hiçbir şeyin değişmediği anlaşıldı: nasıl çalıyorlardıysa öyle çalmaya devam ediyorlar, üstelik aynı ilkesiz alçaklar. Kapılardaki tabelalar, armalar, pasaportlar değişti ama öz aynı kaldı. Hayal öldü. Bugün 2018 yılındayız ama memurlar her şeyi satan, yağmalayan ve btıran korkunç hholleri anlatmaya devam ediyor,» diye yazdı.

Bu yılın Temmuz ayı sonunda işgalcilerin kontrolündeki «Kriminform» haber ajansı, 2. Dünya Savaşı yıkımından sonra Sivastopol'ün yeniden inşasının yıldönümüne özel «Yıkıntılardan Yeniden Doğan» adlı bir proje başlattı. Proje kapsamında video röportajlar, panoramik çekimler, arşiv fotoğraf ve belge derlemeleri hazırlandı.

Nahimov'a mı yoksa Potyomkin'e mi ait olduğu belirsiz «Sivastopol'e sahip olan Kırım'a, Kırım'a sahip olansa Karadeniz'e sahiptir» sözünün yanı sıra «Kriminform», Yosif Stalin'in daha şehir Alman birliklerinden kurtarılmadan önce, 26 Nisan 1944'te çıkardığı «Sivastopol Şehrinde Karadeniz Filosunun Ana Deniz Üssünün Yeniden İnşası Hakkında» kararnameyi de aktarıyor. Bu kararname uyarınca şehre asker ve sivil inşaatçılar sevk edilmiş, onlar da Sivastopol'ü enkazdan temizlemiş, hasarlı altyapıyı onarmış ve tüm tesislerde mayın temizliği yapmıştır. Materyaller arasında Sovyet şair Vasiliy Lebedev-Kumaç'ın dizeleri de yer alıyor: «Küllerinden doğ, Sivastopol, / Sonsuza dek şanlı Kahraman! / Sağ kalan her kavağını / Bağrına basacak Rus insan». Peki kahraman şehrin kavaklarını yalnızca «Rus insan» mı bağrına bastı?

Aynı Stalin kararnamesinde, Sivastopol'deki deniz üssünün yeniden inşası için Kiev'den 20 Mayıs 1944'e kadar 750 kW gücünde, buharlı lokomotifli bir seyyar elektrik santralinin ve ayrıca Dinyeper üzerinden Dnipropetrovsk (günümüzde Dnipro) aktarmalı olarak 10 bin metreküp yuvarlak kerestenin Sivastopol'e gönderilmesi zorunlu kılınmıştı. Daha sonra Sivastopol'ün yeniden inşası «siyasi bir görev» olarak adlandırıldı.

Materyallerde, Sivastopol'ün şehir ekonomisi ve konut stoku hacmi bakımından savaş öncesi seviyeyi 1954'te aştığı — tam da şehrin Kırım Oblastı bünyesinde Ukrayna SSC'ye devredildiği yıl — belirtiliyor. İşte böyle: «sağ kalan her kavağı Rus insan bağrına bastı» — oysa Ukrayna Komünist Partisi Şehir Oblast Komitesi 19 Şubat 1957'de Merkez Komitesine Sivastopol'ün yeniden inşasının tamamlandığını bildirdi. Ama durun — Rus propagandacılarının iddia etmeyi sevdiği gibi «Ukrayna'ya asla devredilmemiş» olan «Rus zaferinin şehrinde» UKP'nin işi ne? Gelgelelim «Kriminform» bu tür «ayrıntılara» girmiyor.

Sivastopol'ün Ukrayna'ya ait anları, herhangi bir «Ukraynalılık» belirtilmeden sunuluyor, bazılarıysa tamamen atlanıyor — örneğin «Sivastopolbud» tröstünün Herson Halk Ekonomisi Konseyine, Sivastopol'ün ve genel olarak Kırım Oblastının ise Ukrayna SSC'nin Herson Ekonomik İdari Bölgesine (Haziran 1957'den itibaren, Mıkolayiv ve Herson Oblastlarıyla birlikte) bağlılığı. Grafskaya Rıhtımı'nın (çevre düzenlemesine yönelik teknik çalışmalar 1945-1946'da yerel inşaatçılarca yapılmıştı), Panorama sergi salonunun, Batık Gemiler Anıtı'nın (ilk büyük çaplı restorasyon çalışmaları 1960'larda yapılmış, 1969'da anıt şehir armasına yerleştirilmiş; sonraki restorasyonlar 1980'ler ve 2003'te gerçekleşmiştir), Kroşitskiy Sanat Müzesi'nin, Öncüler Sarayı'nın, «Sivastopol» Oteli'nin, Güney Denizleri Biyoloji Enstitüsü ve Akvaryum binasının ve daha pek çok yapının yeniden inşası ve/veya restorasyonu tam da 1960-1970'li yıllarda tamamlanmıştır.

Elbette Kırım medyasının, Kırım'ın Ukrayna'ya devir töreni için Kremlin'e davet edilenler arasında, 14 Mayıs 1954'teki belediye meclisi oturumunda «Sivastopol emekçileri, Ukrayna Cumhuriyeti'nin tüm emekçileri gibi her gün yeni emek zaferleri kazanmaktadır» diye rapor veren Sivastopol Şehir Meclisi Yürütme Kurulu Başkanı Serhiy Sosnitskiy'in de bulunduğunu hatırlaması işine gelmez. 1957 başında Ukraynaca yayınlanan «Radyanskiy Kırım» dergisinde Sosnitskiy'in «Kahraman Şehrin Emekçileri İçin Daha Fazla Konut» başlıklı notu yayınlandı; bu notta 1949-1955'te sivillerin ve denizcilerin yaklaşık 324 bin metrekare yaşam alanı elde ettiği bildiriliyordu. 14 Haziran 1958'de yeni yürütme kurulu başkanı S. Kirsanov, Sivastopollüleri şehrin 175. yıldönümünde kutlarken, UKP MK'sı ve Ukrayna SSC hükûmetinin «Sivastopol'ün daha da hızlı gelişmesi, kahraman şehrin emekçilerinin daha mutlu ve kültürlü yaşaması için her şeyi yaptığını» beyan etti.

«Radyanskiy Kırım» 1955-1959'da yayınlanıyordu; genel olarak bu gazetede Sivastopol haberleri «Oblastımızda» (veya «Oblastta») bölümünde veriliyordu. 1 Aralık 1956 tarihli sayıda şöyle deniyor: «Üç gün önce Sivastopol'de Ukrayna Cumhuriyet Gastronomu'nun büyük bir mağazası açıldı.» Aynı sayıda «Yatılı Okulun İhtiyaçları» başlıklı yazı şu paragrafla başlıyor: «Bu yıl Ukrayna'da 50 yatılı okul açıldı. Bunlardan ikisi — Kerç ve Sivastopol yatılı okulları — Kırım'da faaliyet gösteriyor.» Şubat 1957'de Ukrayna Radyo Telgraf Ajansı, Ukrayna'da yeni kültür-eğitim kurumlarının, özellikle de Sivastopol'deki Dram Tiyatrosu binasının inşasını duyurdu. 9 Haziran 1957'de Sivastopol'deki denizci kulübünün «Oblastımızın Şehirlerinde» başlıklı bir fotoğrafı yayınlandı. Aynı yılın 11 Ağustos'unda, SSCB'de İnşaatçılar Günü kutlanırken gazete, yeniden inşa edilen Sivastopol'deki Nahimov Caddesi'nin fotoğrafını şu yorumla verdi: «Tüm büyük ülkemizde olduğu gibi Kırım Oblastında da sanayi ve konut inşaatı geniş çapta gelişmiştir.» Yorumlar, dedikleri gibi, gereksiz.