Herson – Ukrainanıñ Cenübinde deñizcilik tasiliniñ merkezi
Qara deñiz flotu içün kadrlar azırlav.
İlk Rusiye qara deñiz limanı ve Admiralteystvo korabelnâsı kibi Hersonnıñ inşası, Qara deñiz flotu içün onıñ qurucılıq ve bazalaşuv yerine pek yaqın bolğan yerde kadrlar azırlav ihtiyacını tayin etti.
Herson şeerinde XVIII asırnıñ soñunda, arbiy-deñiz oquv yurtlarını açuv içün devlet leyhaları qısmen yerine ketirildi. Amma Qara deñiz Admiralteystvosı Mıkolayivge avuştırılğanınen Hersonda arbiy deñiz tasili meselesi qapatıldı. Lâkin ticaret flotu ve grajdan gemiqurucılığı içün mütehassıslar azırlav meselesi kerginleşti, çünki Herson qurulğanından berli içki ve tışqı ticaretniñ eñ emiyetli merkezlerinden biri oldı.
1806 senesi Herson tüccar tersanesi areketke keçti. 1798 senesinden 1822 senesine qadar şeerniñ grajdan tersanelerinde rusiye ve ecnebiy müşterileri içün 358 gemi quruldı. Yerli kadrlar deñizcilikni tek ameliyatta ögrendiler: yaşlar tüccar gemilerinde matros bolıp yüze ediler, soñundan ise şkiper, şturman ya da botsman unvanını aluv içün imtian bere ediler.
Herson ticaret deñizcilik oquv yurtunıñ binası. Oquv yurtu talebesi M. Hakalovskiyniñ resmi. XIX asır.
Deñizcilik inkişafı, keyfiyetli ceetten yañı, ihtisasiy tasilni talap ete edi. 1834 senesi fevral 7-de imperator I Mıkola "Herson ticaret deñizcilik oquv yurtu aqqında Nizamname"ni imzaladı, bu nizamnameniñ maqsadı şulay dep tayin etildi: "yaşlarnı azırlamaq: birinciden, şahsiy tüccar deñiz gemileri içün şturman ve şkiperlikke, ve ekinciden, ticaret gemileriniñ qurucılığına". Yañı oquv yurtunıñ tantanalı açılışı 1834 senesi oktâbr 1-de oldı. Oquv yurtu içün ükümet, eski Admiralteystvo arazisinde, 1787 senesi qurulğan II Katerinanıñ sabıq yol sarayınıñ üç binasını ayırdı. "Nizamname"ge köre, oquv yurtu bütin Qara deñiz yanındaki regionnıñ ticaret flotu içün kadrlar azırlamağa mecbur edi.
Şunıñ içün, bücet talebeleri taqımına müsabaqa esasında Herson, Odesa, Mıkolayiv, Keriç, Kezlev (Yevpatoriya), Kefe (Feodosiya), İzmayil ve başqa şeerlerden yaşlar alına edi. Oquv müddeti 4 yıl edi. Kursantlar mahsus fenlerni ögrene ediler: navigatsiya, lotsiya, deñiz astronomiyası, ticaret coğrafiyası, gemi mimarlığı, şunıñnen beraber umumiy fenler ve ecnebiy tiller. Oquv yurtu mezunlarına şturman, şturman yardımcısı, gemi ustaları ve gemi ustası yardımcısı unvanları berile edi. Mejbür bolğan 24 aylıq yelkenli seyirinen dört yıllıq gemi stajirovqasından soñ şturmanlar şkiper unvanı içün imtian tapşıra ediler.
Sekstant – deñiz navigatsiya aleti. XIX asır.
1867 senesine qadar Herson ticaret deñizcilik oquv yurtu, Qara deñiz yanındaki region içün uzaq ve yaqın yelkenli ve buv gemilerinde kapitan olaraq rus ticaret flotuna hızmet etken az qalsın 200 serbest şturmannı azırladı.
XX asırnıñ başına qadar oquv yurtunıñ statusı bir qaç kere deñişti, lâkin o öz semereli faaliyetini devam etti. Şimdi bu, Ukrainanıñ eñ eski grajdan deñizcilik oquv yurtu – Herson Devlet Deñiz Akademiyasıdır.