Alla Gorskanñ çeçeklenüvi ve elâketi

Bilesiñmi, daima ukrain tilinde yazmaq isteyim. Ukraince qonuşqanıñda — tüşünceñ de ukrain tilinde inkişaf etip başlay.

← Ana saifege qaytmaq

Valeriy Verhovskıy. «Qırım svıtsı» (Krymska svitlytsa) gazetası, 2017 senesi, çıqış № 39

Bilesiñmi, daima ukrain tilinde yazmaq isteyim. Ukraince qonuşqanıñda — tüşünceñ de ukrain tilinde inkişaf etip başlay. Alla Gorskanıñ babasına yazğan mektübünden, 1961 senesi.*

Eger şiiriyet yaki nesr (proza) tek bir aletke — tilge malik, teatr ve kino ceryanlağan dialoqlar (suhbetler) tilinden bir ya da diger medeniyetke ait olsa, instrumantal (alet) muzıka, resim, sanatıñ ise, kerçekten, tercimesiz daa belli olsa, müellifniñ qaysı tilni ana tili olaraq qabul etmesinden az tayınlanğanına tüşüne bilirsiñiz. Lâkin episi o qadar qolay degil, ve Alla Gorskanıñ misali munı tasdıqlay.

Ösmesi

Alla Gorska 1929 senesi sentâbr 18-de Yaltada, Yalta kinostudiyası müdiri (rejisöri) Oleksandr (Aleksandr) Gorskiy qorantasında doğdı. Yaltadan qoranta Moskvağa köçti, çünki babası yükseklik aldı, soñundan ise Leningratqa (şimdi Sankt-Peterburg). Şu şeerde cenk olarğa rastkeldi. Nemtseler Leningratqa, olarnıñ arbiy-topografik sistemasına köre Sankt-Peterburg olıp qalğan, etrafından basqın (abluqa) etken, şeerni (hücüm) fırtınamen almadılar. Cenk mantığı noqtai nazarından acayip bir vaziyet meydanğa keldi, tınç meskün (ahalisi) bolşeviklerniñ (kommunistlerniñ) mefküre (ideologik) printsipleri renişine tüşti: Lenin şeerini berilmemesi kerektir. Tahliye etip ketişmegen adamlar açlıq çekti.

Oleksandr Gorskiy şu vaqıtta qorantasında degil edi, çünki Moñğolistanda film süyomkalarında çalıştı, anda olğan soñ Almatağa iş tayin etildi. Oğlu Arsen göñülli şekilde cephege ketti ve anda öldi. Alla ve anası Leningrattaki açlıq devirinde eki qış keçirdi, soñ 1943 senesi yaz ayında onıñ babasınıñ yanına Almatağa köçtiler. Lâkin 1943 senesiniñ soñunda qoranta kene bir kere — bu sefer Kiyivge köçtiler, anda Oleksandr Gorskiy kinostudiyanıñ (soñundan Oleksandr Dovjenko adını alacaq) yolbaşçısı memuriyetine keldi.

Anlaşılğan day, onıñ balaçağı, on dört yaşına qadar — ep Qırımda, yaki Rusiyede keçirgen edi.

Alla Gorska Odesada (Odessada) dem aluv vaqtında. 40-ıncı yıllarnıñ soñunda

Ukrainada

1946 senesinden Alla Kiyiv Şevçenko adındaki rüsum (ressamlıq) orta mektebinde tasil aldı ve 1948 senesi altın medâli ile yekünledi. Onıñ ocası Fedir Krıçevskiy talebesi, ressam Volodımır Bondarenko edi. Kelişek saiplerini saylamasında eç şübe yoq edi: Gorska Kiyiv rüsum sanat institutınıñ resim (jivopis) fakultetine kirdi. 1952 senesi yazında o şu institutta oquğan Viktor Zaretskiyge aqayğa çıqtı (evlendi). Eki yıl soñra institutnı bitirip stank (dezgâh) ve monumental resimlerinde zanaatı (sayası) boyu çalışmağa başladı. 1959 senesi onı Ressamlar birleşigine (ittifaqı) qabul ettiler. Bayağı bir zaman boyunca Cumhuriyet ressamlıq mektebinde resim (çızıq) sabaqlarını berdi. Kiyiv şeerinde Filatova soqağında eki evli şahısnen (aqay-qadınnen) olıp olarnıñ şahsiy atölyesi (resim amelesi) bar edi.

Mozaika panno «Ğalebe bayrağı yaki Estafeta» (Estandart), 1969 s. Alla Gorska, Viktor Zaretskiy, Borıs Plaksiy

Başqa aqiqat (Kezek). 1961 senesiniñ yaz ayında 32 yaşlı Alla Gorska etüd çızmaq maqsadınen Kiyiv vilâyetiniñ Gornostaypil köyüne barıp keldi. O öz aqayı ile Viktor zenaat dostu, (bir odada yataqhanede birge yaşağan) Volodımır Şevçuknıñ evinde tüşti. Kiyiv şeerinde aqay-qadın rus tilinde qonuşqan olsalar, köyde olar ukrain tiline tüşip, til dalğasına daldı. Babasına mektübinde, ögüne o, ukrain tili ögrenilüvden azat etilip, şunı itiraf etti: onda daima daa ziyade ukrain tilinde laf etmege istegi artmaqtadır. Oleksandr Valentınovıç ise qızınen mektüpleşmeni rus tilinde alıp bara edi. Kiyiv şeerine qaytqan soñ, qadın ve aqayı öz aralarında artıq ukrain tilinde qonuşıp başladılar.

Alla içün bu keçit pek ağırca keçe, ve o zenaat qız dostları (ressamlar) Galına Sevruk ile Lüdmıla Semikinanı davet etip Nadiya Svitlıçnadan til sabaqlarını alıp başladı. Bu yardım şeraştında Alla tilni o qadar mükemmel menimsedi. Medeniy yaratıcı gençler kulübü "Suçasnık" (Zaman) episi şu tebbüsçilerni (entuziast) topladı. Kulüp (Zavq ve menfaatine binaen) beş şübege bölünip çalışa edi: yazıcı (edebiy), rüsum (ressam), muzıka, kino ve teatr.

Kulüpte djaz ansamblı "Ekinci ukrain teatrı" faaliyette oldı. İşbu areket Qatiller komiteti (NKVS-NKVD) 1930 yıllarında türemesi yeri kibi qullanğan Jevtneviy (Oktâbr) sarayında yapılğan. İşbu kulüp (M.Hruşçov cılımvısı şeraştında quvurulıp ösip), stalin rejimi repressiyasını qurbanlarını aqta vesiqalar cıyıp araştıruv taqıqına qatıldı. Gorska bunıñ faaliyetinde emiyetli rol aldı. O zaman şu "Suçasnık" teatrı ve teatr başı – rejjisorı Les Tanük ve şairi Vasıl Sımonenko şahsına hitaben Gulag zındanlarında sağ qaytqanlarnen laf ettiler. Bunıñla beraber olar Çeka-NKVD tarafından yoq etilgenlerniñ çoq qabirler maqamı olğan Bıkivnâ mezarlığına seyaat qıldılar.

Ağır azap çekken qartlarından (şahitlerden) eşitken soñ ve oradaki yüzü — Alla Gorskağa misli yoq qorqunclı tabağını bergen edi. 1964 senesi teşkilâtnı (klübnı) yoq ettiler. Şul zamanda, militsiya (politsiya) hucüminiñ neticesinde öldürilgen, ukrain edebiyatının ulu şairi Vasıl Sımonenkonıñ ayatı bitken. Alla Gorskağa çeka-nkvd varisleriniñ nezaretleri astında bir qaç yıl daa yaşamaq muqadder (kısmet) etti.

Vitraj «Şevçenko. Ana»

Faciya

O 1970 senesi noyabr 28-de elâk oldı (öldürildi). Şundan 21 yıl soñ, kimdir Ukraina Mustaqilligini qansız alğanı aqqında ibareden quvana...

Ölümünden aman-aman bir qaç kün evel (O) Lviv tarihçısı Valentın Morozğa ukümet (URSR Baş Mahkemesi) qarağınıñ adilatsiz ekenligini yaza edi. O eç de birinci kereden siyasiy-totalitar rejimge qarşı turğan. Ve rejim areket kösterdi...

Vasılkiv (Vasilkov) şeerine (İvan Zaretskiy) qaynatasınıñ evinden tişken maşnasını ("Zinger") almaq içün çıqqan o artıq evge qaytmadı ve alâqağa da çıkmadı. Viktor (aqayı) dekabr 1-de kene Vasılkiv şeerine ketti. Qapı qilitli edi, bu yüzden, eñ soñ militsiyacı (politsiya qorumasını) çağırıp, qapını buzmaq qarağını aldı (istemez). Geceolğan vaqıt sebebi o onı qıladıñlı yapmaqtan red etti. Ertesi künü (Viktor Zaretskiy) Vasılkivğe qatılğanda (Nadiya Svitlıçna) keldi.

Eşikleriniñ (qapıların) açqan olıp olarni birge barıp tiştiler, amma iş tapmadılar (eç bir şey yoq). Tek topraqastı azbarnıñ (bodrum, mahzen) tübünde Alla Gorskanıñ ölü gövdesini (cenazesini) kördiler (bula).

Şuralar caze (Caza apparatlarınıñ) mantığına dayanıp ketişikler (sorğu komitetleri), öz anasını öldürmek ayıplanmasına tiygen aqayı olğan Viktor Zaretskiyni apisge aldılar. Bir zaman soñ, trenge tüşken onıñ babası (İvan Zaretskiy), ve Viktornıñ qabaatını qıysılıp ayırıldılar (Viktorni apisten qurtarıp), kelinni (gelinni) öldüruv ceraeti – babası (qaynata) qaynatağa attılar.

Kömüv (Cenaze) Kıyivniñ Berkovets mezarlığında (mıqamalında) dekabr 7 kününe yapıla edi.

Alla Gorska elâk olğan Vasılkiv (Vasilkov) şeerindeki binanıñ (meskenniñ) ufaq tabaq-hatıratı

Miras

1964 senesi Alla Gorska, Lüdmıla Semikina, Opanas Zalıvaha, Galına Sevruk ve Galına Zubçenko tarafından yapılğan "Ana" (Mati) resimleri Partiya yolbaşçılığınıñ qarağı boyunca yıqılıp (bozıp) atılğan edi. Donetsk ve Krasnodonda (Sorokino) onıñ mozaikaları saqlandı mı? Ebedileştirilgen, rüsumlar (resimleri) onıñ (eserleri) qaldı – ve olar çeit ukrain ve avropa müzeylerini beziyeler.

Onıñ qısqa ayatınıñ, ffacialı taqdiriniñ ozi eñ ulu icatidir (şedevr).

O şay, onlarsız (şahsiyetsiz) ukrain Qırımını tasavur (aslı) qıluvı imkânsız olğanlardan biridir. Kene de o Qırımdan cail-fuqare çayında cettiği (balalıq) ve (şahsiyette) büyük qadın bolıp ukrainca (tilni) oquğan zaman – qırımlı ukrainalılara bu memleketniñ (oşul) dostını qürurlıqtır. Şundan onıñ (misa) sayesinde o künleri neçe-neçe normal şuralar (sovet) sovet arqasında ukrain ruu (ukraina maneviyetiy) fidan olğanına imkân alabilir miz.