Avropada Ukrainanı taqdim etken Kezlev oğlu. Anatoliy Ponomarenkonıñ hatırasına
Anatoliy Ponomarenkonıñ hatırasına
Sergiy Konaşeviç. «Krımska svitlitsâ» gazetası, 2017 senesi, № 51 neşiri
Dekabrniñ 22-sinde Ukrainada zenaat bayramlarından biri – Diplomatik hızmet hadimleri künü qayd etile. Bu tarih Ukraina Prezidentiniñ 2005 senesi noyabrniñ 21-indeki № 1639/2005 «Ukraina diplomatik hızmeti hadimleri künü aqqında» Fermanına binaen belgilendi – vesiqada aytılğanı kibi, «Ukraina diplomatik hızmeti hadimleriniñ Ukrainanıñ halqara cemaat azalarınen barışıq ve özara faydalı işbirligini qoltutuv, şu cümleden Ukrainanıñ milliy menfaatlarını ve havfsızlığını teminlev, em de çetel memleketlerde Ukraina vatandaşlarınıñ ve uquqiy şahıslarınıñ uquqları ve menfaatlarını qoruv işinde müim rolu köz ögüne alınıp».
Anatoliy Ponomarenko, 1992-1994 ss.
Daa noyabr ayınıñ başında Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı Radada ukrain diplomatlarını «tışqı siyaset cebesinde bizim ordumuz» dep adlandırıp, «Diplomatik hızmet aqqında» Qanunnıñ yañı tahririyetini baqıp çıquv ve reyge qoyuv kerekligine diqqat ayırdı: bu qanun leyhasını o, YR-na kene de baqıp çıqıluvı içün teklif etti. Dekabrniñ 7-sinde o qabul etildi. Qanunnıñ yañı tahririyetinde diplomatik hızmetniñ hususiy sçfiyalı devlet hızmeti olaraq faaliyeti içün yañı uquqiy ve teşkilât esaslarını belgilemek teklif etile: o, Ukrainanıñ tışqı siyasetini amelge keçirüv, halqara munasebetler saasında onıñ milliy menfaatlarını, em de çetelde Ukraina vatandaşları ve uquqiy şahıslarınıñ uquq ve menfaatlarını qoruv ile bağlı mensepdar şahıslarnıñ zenaat faaliyetinden ibarettir.
Prezidentniñ YR-ndaki vekili, Ukraina halq deputatı İrına Lutsenkonıñ sözlerine köre, bu adım ile diplomatik hızmetniñ sovetten soñraki qalıplardan Avropa nümunesine keçmesi amelge keçirile; şunı da qoştı ki, bu qanun yerli diplomatlar içün Ukraina diplomatik hızmetiniñ yuz yıllığına acayip bir hediye olmalıdır, bu aqqında evel Prezident te aytqan edi.
Qayd etmek kerek ki, bu yüksek ve şerefli vazifeni lâyıq ve neticeli sürette becergen ve becerecek şahıslar arasında Qırımdan çıqqanlar da bar. Mustaqil Ukrainanıñ ilk Baş Konsulı, Fevqulâde ve Muhtar Elçi Anatoliy Ponomarenkonıñ şahsiyeti ayrı diqqatqa lâyıq, o, bu seneniñ baarinde özüniñ 70 yıllıq yubileyini qayd ete bilir edi.
Ukrainanıñ Almaniyadaki (FRG) Elçiliginiñ Ponomarenkonı baş konsul olaraq tayinlev içün Almaniya Tışqı işler nazirligine (TİN) mektübi
Anatoliy Georgiyeviç 1947 senesi martnıñ 4-ünde Kezlevde (Yevpatoriya) doğdı. 1971 senesi Qırım devlet pedagogika institutınıñ ecnebiy tiller fakultetini bitirdi; rus, ingliz ve alman tillerini bile edi. O vaqıttan 1978 senesine qadar Ukraina LKSK Qırım vilâyet komitetiniñ halqara alâqalar meseleleri boyunca referent, şunıñ kibi de Ukraina SSC Yaşlar teşkilâtları komitetiniñ baş referent, reis muavini olıp çalıştı. 1978-1983 seneleri – ŞSCB-niñ İndistandaki Elçiliginiñ 2-nci kâtibi, 1983-1984 seneleri – USSC Tışqı işler nazirliginiñ (TİN) 2-nci kâtibi. 1984 senesi ŞSCB TİN Diplomatik akademiyasınıñ diñleyicisi ola, onı 1987 senesi bitire, bundan soñ 1989 senesine qadar USSC TİN-niñ 1-inci kâtibi vazifesinde buluna. Tarih ilimleri namzeti ilmiy derecesine saip edi.
1989 senesi Anatoliy Ponomarenko ŞSCB-niñ Münhendeki (Fidöral Almaniya Cumhuriyeti, FAC) baş konsullığınıñ konsulı, 1992 senesi ise, Ukraina mustaqillik qazanğandan soñ, 1990-ıncı senelerniñ başlarında Ukraina Serbest Universitetiniñ divarları içinde yerleşken Ukrainanıñ Baş konsullığınıñ (anda da) baş konsulı ola. 1994 senesinden 1997 senesine qadar doğrudan-doğru Ukraina TİN-inde – Ğarbiy Avropa memleketleri bölüginiñ müdiri, Avropa ve Amerika memleketleri İdaresi başlığınıñ muavini, soñra ise bu idareniñ başlığı olıp çalışa.
Patent
1997 senesi sentâbrniñ 2-sinden 2003 senesi noyabrniñ 26-sına qadar Anatoliy Georgiyeviç Ukrainanıñ FAC-ındaki Fevqulâde ve Muhtar Elçisi olıp hızmet ete (diplomatik rütbe 1999 senesi berildi); bu vaqıt içinde o, ukrain diasporası arasında büyük işanç ve itibar qazandı. 2001 senesi sentâbr ayında «Den» gazetasında bergen intervyüsında o, Berlinde Ukraina mustaqilliginiñ 10 yıllığını qayd etüv aqqında tarif etti: o vaqıt FAC TİN-inde mevzulu konferentsiya olıp keçti, bundan soñ Almaniyadaki ukrain diplomatları ve diaspora vekilleri Ğarbiy-Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ prezidenti Yevgen Petruşeviçniñ mezarına çelenk qoydılar, Anatoliy Georgiyeviç onı tarihimizde müim şahsiyet olaraq köre ve siyasiy emiyeti ceetinden UHC prezidenti Mıhaylo Gruşevskiy ile teñleştire edi.
Öz vaqtında elçi bey, Berlinge kelgen er bir ukrain siyasetçisiniñ Petruşeviçniñ mezarını ziyaret etip, ĞUHC prezidentine, şunıñ kibi de umumiy azatlıq küreşi tarihına sayğı köstermesini qayğırdı. Şunıñ kibi de o vaqıttaki Ukraina medeniyet naziri, belli ukrain aktöri Bogdan Stupkanıñ, em de Berlin ükümeti ve FAC TİN-i vekilleriniñ iştiraki ile Almaniyada Ukraina Medeniyeti Künleri çerçivesinde ulu kinorejissör Oleksandr Dovjenkoğa o yaşağan (USSC ticaret vekilliginiñ konsullıq bölüginiñ kâtibi olıp çalışqanda) evniñ divarında, Bismarkştrasse, 69 (Ğarbiy Berlinniñ merkeziy soqaqlarından biri) adresinde hatıra tahtası açıldı.
Bu areketni Anatoliy Ponomarenko belli bir derecede meslektaşınıñ hatırasını ebediyleştirmesi kibi köre edi: «Men de bir vaqıtları konsullıq faaliyetinen oğraşqan edim ve tüşünem ki, icadiy insan olaraq Dovjenko içün bu o qadar da qolay degil edi. Lâkin o, mında bulunuvından aynı vaqıtta belli alman sanatkârlarınen bağ tutmaq içün de faydalandı. Dovjenko bediy salonlarda bulundı, o vaqıtta belli olğan alman kino artistleri ve rejissörları onı çoq eyi qabul ettiler.
Buniñ neticesinde 1930-ıncı senelerde Berlinde USSC medeniyeti künleri keçirildi, mında Dovjenkonıñ berlinlilerge çoq beğengen «Arsenal» filminiñ premyerası olıp keçti: şimdi Berlindeki Potsdamer-platsda kinoteatrlardan birine «Arsenal» adı berildi. Bu tesadüfiy bir ad degil – bu Dovjenkonıñ filminiñ adı, o, bu künlerge qadar saqlanıp qaldı». Soñunda elçi bey qayd etti ki, almanlar bizim halqımız ile işbirlik yapmağa ve oña vatandaşlıq cemiyetiniñ esaslarını tasdıqlamağa yardım etmege azırlar, bu Ukrainanıñ Avropa fezaına daa da irerilemesine ve Avropa Birligi standartlarına yaqınlaşmasına itibar etecek.
2004-2006 senelerinde Anatoliy Ponomarenko Ekinci territorial departamentniñ müdiri ve Ukraina TİN Kollegiyasınıñ azası vazifesini eda ete. 2006 senesi dekabrniñ 6-sında Ukrainanıñ İsviçreki Fevqulâde ve Muhtar Elçisi etip tayinlendi. 2007 senesi III derce «Hızmetleri içün» ordeninen taqdirlendi. 2008 senesi mayısnıñ 20-sinde Stokgolmda ukrain diplomatı 61 yaşında vaqıtsız ve vefat etti.
Kütleviy haber vastalarında Ponomarenkoğa ekzekvaturanıñ berilmesi aqqında bildiriş "Svoboda Ukrainskıy Şçodennık" 08.07.1992 s.
Ukrain diasporasınıñ çoq vekilleriniñ fikrine köre, Anatoliy Ponomarenko eñ yahşı diplomatlardan biri ve, ihtimal, Ukrainanıñ eñ yahşı elçisi edi. Ukrainanıñ Almaniyadaki diplomatik missiyasınıñ faaliyetiniñ tiklenüvi vazifesi tam oña tüşkeni çoq kere qayd etilgen edi: Berlindeki ukrain elçiligi ve Münhendeki konsullıq daa Ukrainanıñ azatlıq küreşi zamanlarında bar edi. Anatoliy Ponomarenkonıñ UNR-niñ Almaniyadaki elçisi Roman Smal-Stotskiynen deñleştirilmesi tolusınen qanunlıdır, oğan diasporanı birleştirmek kismet oldı: belli olğanı kibi, elçiniñ vazifesi tek devletlerara alâqalarnıñ qurulması ve tutuluvı degil, em de muhacir gruppaları ve olarnıñ liderleri arasındaki munasebetlerniñ çezilüvidir.
1999-2004 senelerinde Anatoliy Ponomarenkonen bağ tutqan berlinden ukrain faali Volodımır Romançuknıñ hatıralarına köre, diplomatnıñ hızmet etken devirini alman paytahtı ukrainleriniñ eñ yañı tarihindeki bütün bir bölük dep adlandırmaq mümkün. Qayd etilgeni kibi, bu vaqıt devamında elçi bey başqa şeylernen beraber Berlinde ukrain diniy ayatınen ve kerekli neşirlerniñ basıluvınen de meraqlana edi – hususan, özü de yazıları ile iştirak etken «Hristiyan Sedası» ile. «Berlinde öz hızmetiniñ ilk aylarından başlap o, cemaatnıñ daimiy azası oldı, qorantası ve hadimlerinen beraber türlü bayramlar ve vaqialar munasebetinen keçirilgen ibadetlerde sık-sık buluna edi, kilse muaiti vekilleri ile körüşüvler ve suhbetler içün açıq edi.
O, Elçilik tarafından teşkil etilgen tedbirlerde o zamanlar daa kiçik olğan cemaat ademleriniñ iştirak etüvini qayğıra edi, umumiy qabullerde ise ukrain tilinde kelgen ukrainlerge muracaat ete edi. Kilseniñ meselelerine nisbeten kerekli yanaşuvı meraq uyandıra edi, çünki «sovet mektebinden» çıqqan ve ŞSCB-nde öz zenaat faaliyetine başlağan adam, al-şaraitlerge köre, diniy ananeler ile bağlı olamaz edi.
Onıñnen kilse işleri aqqında başqalarına baqqanda daa sıq-sıq subetleşmek kerek ola edi, çünki o vaqıt daimiy bir papaz olmağanı içün krizis devam ete edi, Berlinde mustaqil bir cemaatnıñ açılması aqqında ise iç bir kimse atta tüşünmey edi. Aynı ondan ilk kere eşittik, vaqiadan bir yıl evel: «Köresiñiz, daa beraber Berlinde yañı ukrain cemaatınıñ açılışını yaparmız». O zaman bu mübalağalı bir optimizm kibi körüne edi.
O Berlinni terk etkenden soñ, yıllar devamında kilse cemaatı ile alâqalarnıñ yoqluğı açıqtan-açıq duyula edi, çünki o vaqıtları elçi ibadetlerden soñ ademler arasında otura, Ukrainada olıp keçken küncel vaqialar aqqında malümat bere (meselâ, saylavlarnıñ neticeleri aqqında) ya da bayram tileklerini aytar edi. O, cemaatnıñ tek sembolik azası degil edi. Onıñ faaliyeti ademlerni kilsege tarta edi ve cemaat ayatında altın ariplernen yazıldı», – dep hatırlay edi Romançuk b. 2008 senesi, Ponomarenkonıñ ölüminden soñ.
Almaniyanıñ ukrain cemaatınıñ aqiqiy dostu ve tarafdarı olaraq, Anatoliy Georgiyeviç em diplomat, em de şahsiyet kibi özünden soñ acayip hatıralar qaldırdı. «Onıñ tecribesi ve ukrain vatanperverligi eñ yüksek seviyede edi. Suhbetlerde – em ciddiy, em de adiy – o, irişilebilir, açıq, samimiy edi, atta amelge aşırılması mümkün olmağan tekliflerge de itibar ile yanaşa edi, ne içün olarnıñ kerçekten uzaq olğanlarını nezaketli añlata edi. Diasporanıñ cemaat ayatınıñ inkişafı içün neşriyatlarnıñ müimligini añlay ve radiy, em de matbuat vekilleri ile seve-seve alâqa qura edi.
Ukraina-Almaniya dostluq munasebetleriniñ quvetleşüvi içün çoq ğayret kösterdi, siyasiy, iqtisadiy ve medeniy alâqalarnıñ kenişletilmesine diqqat ayırdı, tek Almaniya degil, em de başqa memleketlerniñ siyasetçileri ve diplomatları ile dostluq yapa edi», – dep tasdıqlaylar onıñ zemandarları. Bizim yerdeşimiz mine böyle edi. Ve pek isteymiz körmek ve duymak ki, Ukrainanıñ çeteldeki şimdiki yüksek itibarğa lâyıq vekilleri arasında Kezlevli Anatoliy Ponomarenko kibi böyle işlek vatanperver şahsiyetler bulunsın.
«Krımska svitlitsâ» kâtibiyeti berilgen materiallar içün Ukrainanıñ Münhendeki Baş Konsullığınıñ konsulı, aslen Kezlevli Dmıtro Şevçenkoğa samimiy minnetdarlığını bildire.