Qara deñiz üstünde dirijabl
1945 senesiniñ küzünde Aqyarğa «Pobeda» («Ğalebe») V-12 dirijabli uçıp keldi. O kün ava gemisiniñ imkâniyetleriniñ unikal tetqiqatları ve ameliy sınaqları ötkerildi.
Valeriy Verhovskıy. «Qırım svıtslytsası» gazetası, 2018 senesi, 29-ncı sanı
1945 senesiniñ küzünde Aqyarğa «Pobeda» («Ğalebe») V-12 dirijabli uçıp keldi. Mında ava gemisiniñ imkâniyetleriniñ unikal tetqiqatları ve ameliy sınaqları ötkerildi: kapitan Roşçinnıñ qomandası altındaki aeronavtlar ekipajınıñ baş vazifesi deñiz minaları, torpedoları ve batqan suvastı gemilerini qıdırmaqtan ibaret edi...
Bu qırım kögünde dirijabllerniñ ilk peyda oluvı degil edi: Birinci Cian cenki vaqtında mında da, Aqyarda (Sevastopol), avağa uçuv taqımı qurulğan edi. 1916 senesi imperiyanıñ Qara deñiz donanması, Britaniyadan pırçalanğan alda ketirilgen dört dirijabldan ibaret taqımnı qurdı. Lâkin er şey muvafaqiyetsiz keçti: birinci dirijabl deñizge tüşti, ekincisi – parçalandı, üçüncisi – patlamadan elâk oldı, dörtüncisini ise - ondan uzaq olmaq içün işletmege çıqarmamağa qarar berdiler.
V-12 dirijabli, 1944 senesi, altı ay içinde qısqa müddette qurulğan edi. Bar olğan dirijabllar cenk areketlerinde doğrudan iştirak etmedi ve arbiy ehtiyaclar içün qullanıldı: paratşütçılerni ögretüv ve ava quvetlerinden qorunuvda qullanılğan aerostatlar içün gidrogenni taşımak maqsadınen.
Cenkten soñ dirijablciler içün ava gemisini deñiz üstündeki şaraitlerde qullanuvı yañı vazife oldı.
Bu sefer vaqtında koca uçuv apparatını şeerniñ çetindeki Kilen-balka yerleştirdiler. Qorquvğa baqmadan, dirijabl baglavlarından üzülmedi ve yılın bu vaktindekı quvetli qara deñiz rüzgârları oňa zaran ketirmedi.
Uçuv apparatınıñ komandiri kapitan Roşçin esabat berdi: «Biz çoq ilmiy-tetqiqat işler programmasını keçirdik, bir qaç kere minalar qıdırmağa uçtıq. Fırtınalar olarnı çelik yiplerdan quparğan ediler. Deñizde kezinerek, olar ticaret ve yolcu gemileri içün tehlüke doğurğan ediler. Biz minalarnı tapıp bu aqqında tral gemileriniñ qomandanlarına bildire edik, olar ise olarnı yoq ete ediler. Ba'zan biz deñiz üstünde 5 metrge qadar tüşe edik ve, minalarnıñ bulunğan yerini kösterip, kater qomandanları ile serbest laf ete edik».
26 sentâbr künü birinci uçuş tanışuv içün olıp, lâkin neticeli oldı — Aqyar buhtasından (qoltukından) çıqışta aeronavtlar yuvqa terenlikte deñiz minasını kördüler. Radiolaqırdı vastasınen dirijabl ekipajı tral gemisini kerek olğan yerge çıqardı ve o minanı yoq etti.
Tarihte ilk defa ava yolundan balıq toplaşuvlarınıñ araştırması keçirildi — biznim zemanemizda bu kündelik şey olğan, o vaqıt ise mucize kibi körüne edi; balıqçılıq gemileri o vaqıt balıq tutuvnı ilk defa belgisiz şekilde degil de, yuqarıdan kelgen kösterişke köre yaqalaştıra ediler.
Lâkin qaytqandan soñ V-12 dirijabline sadece eki yıl uçmaq taqdir etilgen edi. 1947 senesi yanvar 29-da alçaq yükseklikte uçqan vaqıtta gemi elektrik sızıqlarına ilişti. Ekipaj, qaza ballatsiyasını (ağırlığını) tüşürip, dirijablni tuzaqtan qurtarmağa nail oldı... faqat tez yuqarığa köterilüvi ölümge ketirdi — qabuğı dayanamadı. «On ekinci» qabuqtan gidrogenni qısmen çıqardı ve üç ekipaj azasınıñ ömürlerini alıp, yerge uruldı.
Endi kelesi yılı öz ilk, lâkin emin adımlarını Mil, Yakovlev ve Kamov dikuçarları (vertolötları) avağa köterildi. Dirijabllar devri yekünlene edi.