Tuğrı manada taşkiser: Lesâ Ukrainka Qırım muzeyiniñ taqdiri
Lesâ Ukrainka Qırım muzeyiniñ taqdiri.
Sergiy Konaşeviç. «Qırım yarığı» («Krımska svitlitsâ») gazetası, 2020 senesi, 1-inci sanı
Ukrain edebiyatınıñ belli klassigi Lesâ Ukrainkanıñ hatırasını ebediyleştirmüvnen daa 1920-nci yıllarda abideler qorçalav faaliyetinen faal oğraşqan ukrain alimi ve cemaat erbapı Valentın Otamanovskiy meraqlandı. Hususan, 1925 s. küzünde o, Bütünukraina İlimler Akademiyası yanındaki Bütünukraina Halq Kütüphanesiniñ (BHK) Vinnıtsâ şubesiniñ müdiri olaraq çalışqan vaqıt, mahsus Yaltağa ketti, anda Lesâ Ukrainka ve mında defin etilgen diger belli ukrain söz sanatkarı - Stepan Rudanskiyniñ hatırası nasıl saqlanğanını baqıp baqmaq içün.
Bu vazifede Otamanovskiyge Pavlo Gorânskiy yardım etti – o, ukrainlerniñ Yalta cemaatınıñ ve Qırım ukrainleri Kiçik Şurasınıñ sabıq reisi edi; o vaqıtta o, Kıyivge köçmege ve BHK-nda çalışmağa azırlana edi, çünki «hiç degilse qara künlerimde başqa bir işte çalışmamğa ve oğullarıma ukrain tasilini bermege» istey edi, çünki Qırımda olardan ukrainler çıqmaz edi. Gorânskiy Otamanovskiyge Litkens sokağında (şimdiki Yekaterininska) Lesâ Ukrainkanıñ 1897-1898 ss. yaşağan 8 nomeralı evni kösterdi.
1926 s. qışında Otamanovskiy Kıyivniñ bütün müim teşkilâtlarına Qırımnıñ uquqiy teşkilâtlarından Yaltadaki hatıra yerleriniñ qorunmasına qol tutuv içün iltimaslar yolladı: hususan, «Yaltadaki Stepan Rudanskiyniñ mezarını abadanlaştırmaq ve tiyşli derecede qorçalamaq, Rudanskiy soñki yıllarını keçirgen Yaltadaki evni boşatmaq, onı abadanlaştırmaq ve şay etip donatmaq ki, bularnıñ episi yazıcı aqqında, onıñ ömüri ve eserleri aqqında hatırlatsın; bunıñ kibi Lesâ Ukrainkanıñ evi içün de yapmaq; Stepan Rudanskiy ve Lesâ Ukrainka yaşağan evlerde olar kim olğanını ve ne vaqıt anda yaşağanını köstergen tahtalarnı asmaq; bu abidelerni ekskursiya programmasına kirsetmek» teklif etildi. Endi o yılnıñ mart ayında Qırımda cevap berdiler: bularnıñ episi mümkün, amma – kerekli maliye berilmesi şartınen.
Otamanovskiyniñ tırışuvları konkrekt neticesiz qalmadı. Yaltada 1907-1908 ss. bir qaç vaqıt Aqmescit makemesinde çalışqan aqayı Kliment Kvitkanen olğanda, Lesâ Ukrainka tüccar Lişçinskayanıñ 1889 s. qurulğan hususiy eviniñ fligelinde yaşay edi. Tam mında yazıcınıñ memorial muzeyi peyda oldı, onı quruv teşebbüs taqımı 1970-nci yıllarnıñ başında teşkil etildi.
Bu işke qoşuldılar: Lesâ Ukrainkanıñ talebesi olğan şarapçı-alim Mıkola Ohrimenko, Qırım «Prosvita»cıları ve qobzar sanatınıñ erbabları Oleksiy Nırko ve Ostap Kindraçuk, aynı zamanda Oleksandr Yanuş, Tetâna Tsımbal ve digerleri. Aktivistlerniñ tırışuvları neticesinde 1972 s. Lesâ Ukrainkanıñ 100 yıllıq yubileyine kelecek muzey binasınıñ ögünde onıñ eykeli tiklendi, 1897 senesi yaşağan evge memorial tahta asıldı, muzey içün eksponatlar cıyuv başlandı.
O vaqıttaki ukrain milliy ziyalılarınıñ quvğunlıqları sebebinden muzeyniñ inkişaf etüv işleri toqtatıldı, 1976 s. ekspozitsiyalar içün kommunal kvartiralardan boşatılğan evde ise «İnqilâptan evelki terqqiyperver rus ve ukrain medeniyeti muzeyi» adlı Yalta ülkesınav muzeyiniñ bölügi açıldı. 1991 s. Lesâ Ukrainkanıñ 120 yıllığına muzeyde «Lesâ Ukrainka ve Qırım» ekspozitsiyası açıldı. 1993 s. sentâbr 10-da «Prosvita» cemiyetiniñ ve ukrainalı qadınlar İttifaqınıñ Yalta bölükleriniñ tesiri astında şeer icraiyesi «Lesâ Ukrainka ve Qırım» ekspozitsiyasına Yalta devlet tarih ve edebiyat muzeyiniñ bölügi uquqında «Lesâ Ukrainka Muzeyi» statusını bermek aqqında qarar aldı.
2001 s. Ukrainanıñ mustaqilliginiñ 10 yıllığına «Vidrodcennâ» (Yañıdan doğuv) halqara fondunıñ yardımı ile muzeyniñ yañı ekspozitsiyası – «Lomıkamin» (Taşkiser) açıldı. Bu ğayrı tabiy addı Lesâ Ukrainkanıñ özi, dağ edelveyini ilk kere körgende icat etken edi; onıñ özüne ise hayatında tenqitçiler «ukrain medeniyeti ve edebiyatınıñ taşkiseri» degen ediler.
Lesâ Ukrainka Qırımda, 1897 s.
Öz vaqtında muzey bazasında şeerniñ ilk ukrain mektebi şekillendi; muzey odaları Qırım devlet gumanitar institutınıñ talyableri içün qoltuma auditoriyalar oldı. Mında «Prosvita» ve ukrainalı qadınlar İttifaqınıñ, aynı zamanda Yaltanıñ ukrain icadiy ziyalılarınıñ «Krımska kutâ» (Qırım qutyası) klubunıñ aktivistleri toplaşa edi, halq aveskâr «Sim Muz» (Yedi İlham perisi) ekkslüziv-teatrı quruldı; muzeyde daa ukrainşınaslıq kütüphanesi de öse edi. Muzey bazasında ananeviy «Lesâ küzü» festivali ve «Krımska pleyada» (Qırım yulduzları) yarışması olıp keçe edi, Ukrainanıñ Teatr erbabları Birligi ise mında ananeviy tarzda Lesâ Ukrainka eserlerini eñ yahşı oquv aqqında yaş ukrain aktörlarınıñ yarışmasını keçire edi.
Muzeyniñ esas ekspozitsiyasına şular kire edi: yazıcınıñ eserleriniñ küzü sağlığında neşir etilgen kitapları, onıñ ailesiniñ ayat eşyaları, onıñ tuvğan ve yaqınlarınıñ fotoları, XIX asırnıñ soñu – XX asırnıñ başınıñ resimleri, ukrain milliy urbaları. Bu eşyalardan çoqusınıñ taqdiri şimdi belli degil.
Qırımnıñ rusiye işğaline qadar Lesâ Ukrainka muzeyi Qırım sakinleri ve musafirleri içün ukrain medeniyeti dünyasına bir köpür olaraq körülmekte edi, onıñ saytında ise yazılğan edi: «Muzeyniñ kulturologik işi, Qırım yarımadasında ukrain devletliliginiñ pekişmesine isse qoşa – şianlarnen ve barrikadalarnen degil, amma Qırımnıñ Cenübiy yalısına sağ milliyet quruvcı quvetlerni çağırtqan yarıqnı kün-künden tarqatuv ile». Söz sırası, Qırımnıñ rusiye annekisiyası yıllarında muzeyniñ yañı saytı şay da yaratılmadı: onıñ ayatınıñ er angi anlarını tek muzey hadimlerinden bilmek mümkün.
2012 s. mart ayında, o vaqıtta Yaltadaki Lesâ Ukrainka muzeyiniñ müdiri olğan Oleksandra Visiç, ukrain kütleviy haber vastalarına şikâyet etti ki, endi muzey binasınıñ balkonlarına çıqmaq ömür içün telükeli olğan; hususan vaziyet büyük fevral fırtınaları ve Yalta içün baqılmağan, divarlarnı buz qatlamınen qaplağan, soñra muzey zallarınıñ içinde sızlav tavan ve çatlanğan divarlarğa küfnen yatqan ayazlardan soñ yamanlaştı. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2010 s. oktâbr 21-de Lesâ Ukrainkanıñ 140 yıllığını qayd etüv azırlıqları vaqtında Ukrainanıñ Nazirler Kabinetine 2011 s. fevral 1-e qadar Yaltadaki muzeyniñ tamirini teminlev boyunça tedbirler almağa tevsiye etkenine baqmadan, iş yerinden qımıldamadı.
Bina soñki kere tek 1980-nci yıllarnıñ ortasında saylama tarzda tamir etildi; o vaqıttan berli, hanım Visiçniñ sözlerine köre, örtüklerniñ yaramazlaşqanı peyda oldı, bina qazalı olaraq tanıldı, muzeyniñ bazı binalarını ise anda olğan ekspozitsiyalarnı alıp çıqıp, büsbütün qapatmaq kerek oldı. Diger vaqıtlarda muzey hadimleri yuzlernen binalarnı yıqılmaktan qorumaq ricasınen Ukrainanıñ çeşit fondlarına ve devlet inşaatlarına mektüpler yollay ediler, amma iç kimse cevap bermedi. Bunen beraber, «Lesâğa inat», rusiye işadamları bir vaqıtlar yazıcı Anton Çehov yaşağan yalta «Beyaz daçası»nı ğayrıdan tiklevge büyük mablağlar yatırdılar.
Olena Pçilka ve Lesâ Ukrainka Yaltada, 1897 s. soñu.
2014 s. aprelniñ başında Qırımnıñ rusiye işğali sebebinden Yaltadaki Lesâ Ukrainka muzeyiniñ taqdiri sual astında qaldı. Muzey hadimleriniñ bir qısmı, olıp keçken adiseler sebebinden binanıñ konservatsiyasına qadar müessiseniñ işi toqtatıla bilecek dep, onıñ bazasında keçirilgen bütün tedbirlerni Qıtay Ukrainağa, Lesâ Ukrainkanıñ ömüri ve icadiy işinen bağlı diger yerlerge avuştırılacaq dep tüşüne edi. Muzey hadimleri keniş tefsirler bermege qorqa ve vaziyet daa anlaqaylanğanına qadar bir qaç vaqıt beklemege rica ete ediler. «Şimdilik özümiz de ne olğanını ve yarın biznen ne olacağını bilmeymiz.
Şimdi belli bir keçiş devri. Bizge kelecek aqqında iç bir şey aytmaylar», – itiraf ete ediler olar «kameralarsız». Bu arada işğalci-devletniñ telekompaniyaları obyektivleri binanıñ bütün qusurlarını tüşürip, Ukraina öz medeniy degerlikleri aqqında nasıl «qayğırdığını» tefsirlernen yamağa ala ediler. Yeqın arada muzey müdiri Olga Tkaçuk müessiseniñ qapatıluvı ihtimalı aqqında malümatnı yalanlap, onı «kerçekke uymay ve asılsız» dep adlandırdı, ve muzeyniñ qapatıluvına ya da profili deñiştirilüvine iç bir sebep olmağanını qoştı.
2016 s. fevral 25-de Yalta tarih ve edebiyat muzeyinde Lesâ Ukrainkanıñ 145 yıllığına ve «Lesâ Ukrainka ve Qırım» ilk ekspozitsiyasınıñ 25 yıllığına ananeviy «Sim strun» (Yedi tel) tedbiri olıp keçti; onıñ çerçivesinde Qırım devlet gumanitar universitetinde (Qırımnıñ rusiye işğalinden soñ o, «V. İ. Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ şubesi - gumanitar-pedagogik akademiya (GPA)» dep yañıdan adlandırıldı) Qırımda yazılğan Lesâ Ukrainka şiirleri oqulğan «Qırım kollajı» oquyıcılar yarışması olıp keçti. Tedbirde «GPA» ve «Yalta tibbiy kolledjiniñ» ocası ve talebeleri, 9 ve 15 nomeralı yalta mektepleriniñ ocası ve talebeleri, Mihail Kotsübinskiy Simeiz muzeyiniñ hadimleri ve Stepan Rudanskiy adına banduraçılar kapellası iştirak ettiler.
Bizar künlerde Rusiye ve onıñ işğal etken Qırım kütleviy haber vastaları bildirdiler ki, Yaltadaki Lesâ Ukrainka memorial muzeyi kapital tamir ve restoratsiyağa muhtac, çünki endi bir yıldan ziyade yıqılğan tavanı yüzünden qapalı tura. Bunen beraber qayd etildi ki, yaqın vaqıtta muzeyniñ restoratsiyası planlaştırılmay. Müessise hadimleri bu aqqında intervyü bermekten vazgeçtiler, idarecilik aprelge qadar tatilde olğanını bildirdiler, faqat binada uzaq tamir planlaştırılğanını ve muzeyniñ özü 2017 senesiniñ soñuna qadar qapalı qala bilecegini ayttılar: tam bu muddetke ait işlerniñ bitirüvini şeer «akimiyeti» belgilengen edi.
Aynı zamanda muzeyniñ çöküvü aqqında malümatnı onıñ qurucısı, Ostrog akademiyasınıñ professorı Svitlana Koçerga abartılğan dep adlandırdı, amma problemlerniñ mevcut olğanını tasdıqladı. «Anda kerekten de büyük bir çatlaq bar edi ve körüne ki, taşlar döküldi. Lâkin muzeyciler iç bir şey aytmazlar, amma şaatlar, bizim volontörlarımız, muzeyniñ dostları aytıp berdiler ki, bu kerekten de olıp keçti. Bina kerekten de tamirge muhtac edi. Yaltadaki Lesâ Ukrainka muzeyiniñ taqdiri büyük sual astında. Meni onıñ qaysı alda çalışacağı ve mında qalacağı mı qasevetlendire. Belki, anda bir oda ya da onıñ kibi bir şey qaldırırlar, amma muzeyniñ özü olmaya bile.
Men onı tikleycekler dep tahmin etem, amma başqa bir kontseptsiya ile – meselâ, rus medeniyeti muzeyi, aytqanları kibi, Rusiyeniñ halqları qoşuntısı ile. Lesâ Ukrainka muzeyi, nasıl olğan olsa da, iç olmazsa bölük seviyesinde bile açılmaz», – dep tahmin etti hanım Koçerga.
Öz nevbetteki intervyülerinde o, muzeyniñ bugünki alına qabaatnı cenkten evelki ukrain akimiyetine yükley edi: yerli ve merkez seviyesindeki kadipler öz vaqtında muzeyni tamirlemek içün iç bir şey yapmadılar, şunıñ içün işğalci akimiyet onı qapatmaq içün çabik bir sebep taptı. «Ukraina kadipleri Qırımda ukrain medeniyeti aqqında qayğıruvı tek taqlit ettiler. Bu bayağı absurdqa barğan edi: muzeyni yubileyge qadar tamirlevini tertipke qoyğan Yuqarı Radanıñ qararı bu tarihdan soñ imzalanğan edi. Asılında muzey tek bizim entuziazmımızda tutula edi.
Men kün-künge kibi añlaym, muzeyni qaldırıp çıqqanda, başıma taşlar dökülgenini raatlıqnen unutamam. Biz o vaqıtta kimgesi mümkün olsa olarğa muracaatnı yazdıq, amma iç bir reaksiya alamadıq. Körüne ki, işğalciler eger muzeyni qapatmasalar, onı öz «demokratik» siyaseti aqqında uydurma yaratmaq içün qullanacaqlar», – dep añlattı Svitlana hanım. Ek olaraq, o, «muzey hasta olğanda onı diqqatqa almağan, amma şimdi o ölüge çevirilgende onıñ üstünden külgen» ukrain kütleviy haber vastalarından narazı olğanını bildirdi.
Aynı zamanda Ukraina Medeniyet Nazirligi Yaltadaki Lesâ Ukrainka muzeyini ziyaretçiler içün qapatuv aqqındaki malümatlarga dair endişelerini bildirdi. «Yaltadaki aktivistlerniñ aytqanına köre, anda iç bir iş yapılmay. Hususan kinematoqrafik körüne ki, muzey ukrain şairesiniñ dünya seviyesinde itibar etilgen 145 yıllığı yılında qapatılğan. Açıq ki, Kremlniñ kerçek niyeti muzeyniñ faaliyetini tüşürmek, o muzey Ukraina Mustaqillik qazanğan yılda Qırımnıñ ukrain cemaatınıñ tırışuvlarınen qurulğan edi ve bu yıllar içinde Qırımda ukrain medeniyetini teşviq etüv ve ukrainlerniñ milliy kimligini küçlendirmege baqılğan ilmiy ve maarifçilik işiniñ baş merkezlerinden birine çevirilgen edi.
Medeniyet Nazirligi Qırımnıñ sözde akimiyetiniñ areketlerini ukrain halqınıñ tarihi ve medeniyetine nisbeten Kremlniñ işğalci siyasetiniñ devamı olaraq baqa ve Rusiye Federatsiyasına Yaltadaki Lesâ Ukrainka muzeyiniñ işini deral tiklevine ve Rusiye işğal astındaki Qırım arazisinde ukrainlerge, ukrain medeniyetine ve tarihına ait Kremlniñ repressiv siyasetini toqtatuv maqsadı ile kerekli halqara teşkilâtlarğa muracaat etmege qarar bermekni planlaştıra», – deyile idi muracaatta. Bunen beraber, Qırımdaki ukrain tarafdarı aktivistler yalta «memuriyetiniñ» işğalci devletiniñ işadamları ya da akimiyet strukturalarınıñ hışmına baqıp muzeyni reydler usulları ile qapatmağa niyet etkenine emin ediler. Tışqı taraftan bina qazalı görünmey ve onıñ yıqıluvı açık-aydın köstergiçleri yoq edi.
Ukraina Medeniyet Nazirliginiñ muracaatından episi eki-üç kün soñra, o vaqıttaki «Yalta memuriyetiniñ başı» Andriy Rostenko «mimarlıq ve şeer quruvlıq departamenti» mütehassısları ile beraber Lesâ Ukrainka muzeyine iş ziyareti yaptı ve neticede bildirdi ki, «şeer memuriyetiniñ kapital inşaat idaresi» «Qırım cumhuriyetiniñ medeniy miraslarnı qorçalav devlet komiteti»nen beraber tehnikiy vazife ve muzeyniñ restoratsiya işlerini keçirmek içün proyekt-bütce vesiqalarını azırlav ve kerekli işlerni etüv içün ukümet vesiqalarını yapmağa meşguldir. «Agressiv tabiatnıñ uzaq vaqıt tesiri ve binanıñ tozluvı kerekli menfiy neticelerge alıp keldi, onıñ yekünü – kapital tamir ve restoratsiya işlerini yapmağa mecburiyet oldı.
Bugün biz bu mesele ile faal oğraşamız. Bina tarih ve mimarlıq abidesi olğanını esapqa alıp, bu esnas büyük azırlayıcı işlerni talap ete. Tüşünem ki, biz bu proțeduralarnı mümkün qadar tezleştermiz. Bundan soñ biz mablağlar taparmız ve muzeyni kene açmaq içün restoratsiya işlerini eñ qısqa müddette temin etermiz. Bu meselede prioritetler tam ve açıq qoyulğandır», – dep bildirdi Rostenko. Aynı vaqıtta qayd etildi ki, ziyaretçilerni saqlamaq maqsadınen Lesâ Ukrainka muzeyi ziyaret içün qapatıldı ve ekspozitsiya saklamağa alıp ketildi.
Aynı zamanda «Yalta memuriyetiniñ medeniyet idaresi yolbaşçısı» Larisa Kovalçuk 2016 s. fevral başlarında Lesâ Ukrainka muzeyiniñ ekinci qatında sıvaq ve tavan astı qısman yıqılğanını aytıp berdi. Ekspozitsiya zarar körmedi, amma onı qapatmaq mecbur oldılar. «Biz evelde eñ yuqarı seviyede, şunıñ içinde devlet seviyesinde de muzeyniñ binasını tamirlemek aqqında meseleni kötere edik, o Yaltanıñ kapital inşaat departamentiniñ kapital tamirke ihtiyac duyğan obyektler cedveline kiritilgen. Añlaşılır ki, böyle şartlarda biz anda ziyaretçilerni yiberemeymiz.
Ekspozitsiyanı biz tek bu sebepnen qapattıq. İş toqtatıldı, amma muzeyni hiç kimse qapatmaz. Eñ emiyetlisi şudur ki, şeer problemanı añlay ve mablağ berdi. Er bir tehnikiy şurada şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı vesiqalar boyunça işniñ ketişatı aqqında soray ve bu meseleni daimiy şahsiy kontrolinde tuta.
Bu problema bugün peyda olmadı, onıñ içün onı çezmek uzaq sürer. Evelden vesiqalarnı azırlar, soñra bütün kerekli qanuniy proțeduralarnı keçirmek kerek olacaq, çünki muzey binası mimarlıq abidesidir. Lâkin men eminim ki, bularnıñ episiniñ üstünden kelirmiz ve bizim medeniy mirasımız evelde olğanı kibi içün olar ziyaretçilerge açıq olacaq. Şindi bizge tamir bütcesini tüzmek ve tamir işlerine başlamaq içün 5 million ruble berdiler. Biz 2016 senesinde muzeyniñ öz qapularını ziyaretçiler içün yañıdan açacağına inanamız», – dep añlattı o.
Bir buçuq yıldan soñ, 2017 s. sentâbr ayında, Larisa Kovalçuk jurnalistlerge bildirdi ki, Yaltadaki Lesâ Ukrainka muzeyini Rusiyeniñ 2012-2018 ss. içün «Rusiye Medeniyeti» federal maqsadlı programması çerçivesinde endi 130 million rublege tamir etecekler; bunen beraber o qayd etti ki, muzeyniñ restoratsiyası içün proyekt-bütce vesiqaları endi azır ve ekspertizanı muvaffaqiyetle keçti.
Vaziyetniñ zıtlıqlarına baqmadan, cenkten evel şeer idaresinde iştirak etken yalta «akimiyeti» vekillerine aq bermek kerek, qayda olar memorial muzey binasınıñ qazalı vaziyetiniñ sebepleri arasında 20 yıldan ziyade kapital tamirniñ yoqluğını qatqanda. 2010 s. başlap Qırımnıñ rusiye işğaline qadar Yaltanıñ şeer akimiyeti er yıl Aqmescit ve Kıyivge cümhuriyet ve devlet bütcesinden tamir-restoratsiya işlerini keçirmek içün maliye berilmesini sorap muracaat ete edi, amma bu muracaatlar diqqatsız qala edi.
Lâkin başqa bir şey meraqlıdır: Yaltanıñ şimdi «başlıqları», ananeviy olaraq «yaman Ukrainağa» şikâyet etip, deñiştirme ve taqıq içün işğalden evelki 2013 senesinde yapılğan obyektiniñ proyekt vesiqalarını alğanlarını bildireler! Biraz soñra tamir içün yañı proyekt-bütce vesiqalarını azırlamaq içün mablağ berilüvi aqqında sözler eşitildi.
2018 s. qışnıñ soñunda ukrain kütleviy haber vastaları Qırımnıñ ukrain tarafdarı aktivistlerine tayanıp bildirdiler: Lesâ Ukrainkanıñ edebiy-memorial kompleksinden tek birinci qatta «XIX asır Yalta» ekspozitsiyası arasında qoyulğan eki kiçik komodinanı şaireniñ fotoları ve şahsiy eşyaları ile qaldı. Ondan evel muzeyde Lesâ Ukrainkanıñ ömür ve icadiyatınıñ üç qırım devriniñ - 1890-1891, 1897-1898 ve 1907-1908 ss. - er birine ait ayatını köstermek içün birer zal berilgen edi. Restoratsiya işleriniñ başlanuvı aqqında o vaqıt söz bile yoq edi, atta o vesiqalarnıñ olğanına baqmadan. Bu arada Ukraina Medeniyet Nazirliginde Qırımda ukrain medeniy mirasını qorçalav içün imkânlarnıñ sıñırlı olğanını bildire ediler: birden-bir mümkün olğan areketler – serbest membalar vastasınen vaziyetni monitarizatsiya etüv, Qırım sakinleri ile iletişim qazav ve soñunda halqara ihtisaslı teşkilâtlarnı ve ukrain uquq qoruyıcı organlarını haberdar etüv.
2018 s. iyün ayında qırım kütleviy haber vastalarında Yaltanıñ «akimiyeti» Yekaterininska 8 nomeralı binasınıñ 2011 s. mini-otel içün arendağa berilgen qısmı boyunça «makemeni» qazanğanı ve mahkeme icracıları yardımı ile arendağa alıcını çıqarğanı aqqında malümat peyda oldı. «2016 s. şeer memuriyeti, boşatılğan odalarda muzey ekspozitsiyalarını yerleştirmek ve fondlarnı saklamaq maqsadı ile añlaşmanı bozuv aqqında printsipial qarar aldı. Şeer, evelki küngece devam etken ve şeer memuriyetiniñ faydasına yekünlengen makeme muzakerelerini başlattı. Arendağa alıcı odayı öz iradesimen boşatmağa istemegen içün, anda federal mahkeme icracıları hızmeti vekilleri ketti, olar muzey arazisiniñ qaytarıluvı zarurlığı ve müddetleri belgilengen talaplarnı ileri sürdiler», – dep añlattı Yaltanıñ işğalci «idareciligi».
2019 s. fevral 27-de Lesâ Ukrainkanıñ nevbetteki tuvğan kününde ananeviy olaraq «Sim strun» (Yedi tel) tedbiri olıp keçti, onıñ ketişatında Yalta tarih ve edebiyat muzeyiniñ «müdiri» Yuliya Rudnik bu yıl ukrain yazıcısınıñ muzeyi binasınıñ restoratsiyasına başlana bilecegine inanç bildirdi: dedigine köre, «munitsipal» bütcesinden uyğun proyekt-bütce vesiqalarınıñ tüzülmesine maliye berilgen, o Moskvada tasdıqlavdadır, anda bu işlerni mevzulu federal maqsadlı programmağa kiritmek meselesi baqılmaqta. Meraqlı, çünki en azından 2016 s. başlap şimdiki vaqıtqa qadar Yalta «akimiyetiniñ» vekilleri muzeyniñ restoratsiyasınıñ proyekt-bütce vesiqalarınıñ yapılğanı, aynı şu restoratsiya içün maliye berilgeni ve onıñ rus FMP-na kiritilüvi aqqında artıq olıp bitken bir kerçek kibi laf eteler.
Halbuki, bu yılnıñ aprel ortalarında «Yalta memuriyeti başı» Oleksiy Çelpanovnıñ onıñ özi ve başlağan «akimiyet organı»nıñ 2018 s. faaliyetiniñ neticeleri aqqında yıllıq esabatı proyekti yayınlandı, anda 2019 senesi içün kapital inşaat qısmında işler arasında 2019-2021 ss. planlaştırılğan Lesâ Ukrainka muzeyiniñ restoratsiyası kiritilgen edi. Da qısqa vaqıt evel, avgust 16-da, «Qırım cumhuriyeti devlet şurasınıñ iqtisadiy, bütce-maliye ve vergi siyaseti komitetiniñ başı» Valeriy Kovalenko, «rusiye yarımadasınıñ çeçeklenmesini» maqtap, başqa medeniy miras obyektleri arasında Lesâ Ukrainka muzeyiniñ restoratsiya işlerini de «belgiledi». Qısqa aytqanda – «vada etmege vada etemiz». Künkü ukrain idarecileri, şindi «inanç ve aqiqatnen» işğalcige hızmet etip, ne ukrain, ne de «asil öz» medeniy abideleriniñ saqlanması qasevetine tüşmeyler: olar içün birden-bir degerlik – er angi bir maqsad astında «özleşterile bilecek» er angi bütceden alınğan maliye.
Ukraina medeniy fondunıñ qol tutuvı ile.