Ukraina qırım tıbbiyetini tedaviyley
Cenkten soñki vaqıtlarda Qırım tıbbiyeti.
Petro Volvaç, İBC aqiqiy azası, UMYa azası, QR nam qazanğan ilim ve tehnikası erbabı, 60 yıllıq tecribege saip olğan qırımlı. «Qırım svitlıtsâsı» gazetası, 2018 senesi, № 25 sanı
Qırım tıbbiyeti tarihınıñ mütehassısları iddia eteler ki, cenkten evelki yekünley 20 yıllıq şuralar devrinde yarımada zeminlerinde tek bir qaç tıbbiy müessise ve yurt qurulğan. Olar arasında onıñ klinik bazası ile tıb institutı ve Semaşko adında vilâyet hastahanesini añmaq mümkün. Lâkin atta bu müesseseler Qırım vilâyeti Ukrainağa berilgeninden soñ büyük qurucılıq ve ösüş aldı.
İttifaq nazarlıkları ve yerli qırım akimiyeti cenkten soñki ilk yıllarda eksilgen yerli ealiniñ tıbbiy baqımını yahşılaştırmaqnen degil de, moskva çinovniklerine hızmet etken sanatoriya-kurort kompleksleriniñ ğayrıdan quruluvı ile oğraşa ediler.
Ükümet arhivleriniñ ögrenilmesi inandırıcı şekilde isbatlay ki, ukrain akimiyeti Qırım vilâyetiniñ RSFSC terkibinden Ukraina terkibine berilgeninden soñra ilk yıllarında tek yarımadanıñ iqtisadiyatını, medeniyetini ve içtimaiy saasını keniş tiklevniñ uzun müddetli kompleks programmasını azırlap qalmadı, em de onı ayatqa keçirmege başladı. Şöyle ki, on yıllıq devir içinde (1954-ten 1964 senesine qadar) Ukraina devleti ükümeti Qırım vilâyetiniñ köy hocalığı, şeerler ve kurortları ile medeniyet obyektleriniñ inkişafı aqqında onlarnen taqdiriy qarar qabul etti.
Daa 1954 senesi avgust 26 künü UKŞS Nazirler şurası ve U(b)KP MQ tek köy hocalığınıñ inkişafınen bağlı acele tedbirlerni degil de, em de eñ ağrıtqan içtimaiy meselelerni çezüvni küzette tutqan 1261-nci qarar qabul ettiler. Bütün cenkten soñki Qırım içün köterilgen meseleler kerçekten de sensatsiya oldı. Çünki ne cenkten evel, ne cenkten soñ bu mevzu Qırım fırqa teşkilâtında ümümen iç bir kere muzakere etilmegen edi.
Bu ükümet qararınen 1955 senesi, yani Qırım vilâyetiniñ Ukrainağa kirmesiniñ ilk yılında, tek davalav ve balalar müesseseleri içün yekünley 14 million krb. ayırmaq közde tutulğan edi. Sağlıq saqlav nazarlığı boyunca bu qararnen tıbbiy müesseselerni qurmaq içün 6 million krb.dan ziyade yollamaq közde tutula edi. Bundan da ğayrı, 1955 senesiniñ halq hocalığı planınen miqdarı 2,2 million krb. olğan sağlıq saqlavnıñ dört keçiş obyektleriniñ quruluvını yekünlev planlaştırıla edi.
S. Georgiyevskiy adındaki Qırım devlet tıbbiyet universiteti
UKŞS Nazirler şurasınıñ Devlet plan komissiyası 1954 senesi avgust 26-da qabul etilgen 1261-nci ükümet qararınıñ becerilüv ketişatını ögrenip, Aqmescit ile beraber diger şeerlerde: Keriç, Aluşta, Yaltada bir sıra tıbbiy, davalav ve bala müesseseleriniñ quruluvına leyha vesiqaları azırlavda baqşamağı içün yerli Qırım akimiyetini şidetli tenqit etti. Öz tarafınen ukrain ükümeti Qırım vilâyet sağlıq saqlav idaresine berilmek içün Ukraina sağlıq saqlav nazarlığına kerekli limitler ayırdı. Tek içtimaiy saa obyektleriniñ (hastahaneler, bala doğuruv evleri, ambulatoriyalar, mektepkeçe balalar müesseseleri) quruluvı içün leyha vesiqalarını azırlamaq içün ükümet 1955 senesine balaban paralar ayırdı, 250 biñ krb.dan ziyade.
Ukrain ükümeti ve UKP MQ-ne berilgen vesiqada respublika nazarlıqlarınıñ Qırım vilâyetiniñ hocalıqlarında davalav ve balalar müesseseleri obyektleriniñ planını becerüvde ayalğanları qayd etile edi. Şöyle ki, bu maqsatqa ayırılğan 13,8 million krb. aqçasından 28 planlaştıılğan obyekt içün tek 685 biñ krb. üç balalar bağçasınıñ quruluvına işletildi. Sağlıq saqlav nazarlığı ve Qırım vilâyet idaresi on planlaştıılğan obyekt içün ümümen tehnik vesiqalarını azırlamadı.
Diger nazarlıqlar tarafından temin etilmesi kerek olğan 18 obyektten tek birisi leyha vesiqalarınen temin etilgen edi. İşniñ böyle tarzı Rusiye Federatsiyasınıñ bütün çinovnik ofislerine has edi. Komissiyanıñ malümatlarına köre, Qırım vilâyet icra komiteti davalav ve tıbbiy obyektlerge ayırılğan limitlerni başqa maqsatlarğa masraf etip çoq vaqıt suiistimal ete edi.
N. Semaşko adındaki Qırım respublika klinik hastahanesi
Kelecek yañı ükümet qararınıñ leyhasına komissiya davalav, tıbbiy ve bala obyektleri içün leyha-tehnik vesiqalarınıñ istesalınen alnı köklü deñiştirgen bir qaç müim maddeni kirsetmege tevsiye etti. Masül nazarlıqlarnı ükümet 1955 senesi zarfında bütün qurucılıq obyektlerine tolu kölemde leyha vesiqalarını azırlap, olarnı 1955-1956 seneleriniñ esas işler planına kirsetmege mecbur etti.
Cenkten soñki yıllarda ukrain ükümeti tarafından ilk kere daa 1955 senesiniñ yazından Qırım şeerlerinde hasta yataqlarınıñ sayısını 100-ge qadar, tibbiy personelnıñ sayısını ise respublika esabına 30 birlemge arttırmaq vazifesi qoyuldı. Qırım vilâyet icra komitetiniñ ögüne ise daa 1955 senesiniñ ilk yarımında hasta yataqlarınıñ artuvı maliyeleştirilmesini temin etmek vazifesi qoyuldı. Ükümet qararı leyhasına qoşma olaraq ukrain ükümeti ittifaq ükümetine muracaat etip, sağlıq saqlav ve yollar qatnavı nazarlıqlarına eñ keri 1955 senesi mayıs 1-den qadar, 1955-1956 senelerine planlaştırılğan ve 1956 senesinde qurulacaq hastahaneler ve balalar bağçaları içün tehnik vesiqalarnı azırlamaq içün ilâve limitlerni ayırmaqnı mecbur etmesini ve olarnı devlet planına kirsetmesini rica etti.
1955-1956 seneleri içün planlaştırılğan içtimaiy saa obyektleriniñ cedveli taaciplendire. Qayd etmek kerek ki, 1920-nci yıllardan başlap Qırım vilâyeti Ukrainanıñ terkibine kirmesine qadar olğan 30-35 yıl devamında Qırımda bu qadar kölemde içtimaiy qurucılıqnı kerçekleştirmek planlaştırımğan edi.
Kelecek ayat köstergeni kibi, Qırımnıñ Ukrainağa kirmesiniñ ilk yıllarınıñ aman-aman bütün planları qırım tıbbiyetiniñ tiklenmesinde kerçekleştirildi. Şöyleliknen, Ukraina ve ukrain halqı sayesinde Qırım 2014 senesine qadar tıbbiyet, hastahane idareleri ve içtimaiy saanıñ inkişafında eñ qudretli regionlardan biri edi.