Deñizniñ ölüm ketirici bahşışı
1998 senesi Qara deñizde «Şkval» seyneriniñ faciası.
Valeriy Verhovskiy. «Qırım svıtsâyı» gazetası, 2018 senesi, 29-ncı sanı
Qara deñizniñ minalarını deñizava gemisiniñ eñ yalıñız qıdıruvınen soñ bir qaç kere temizlediler, amma kene de onlaça yıl soñra deñiz cenkleri qulaq çınlatmaqta...
Yigirmi yıl evel Qırım yalısı yaqinında Qara deñizde Ekinci Cian cenkiniñ devamı olğan bir facia yüz berdi. 1998 senesi iyül 22 künü Çornomorske şeklinde belgilengen limanğa ait "Şkval" seyneri Sevastopoldan iyirmi milge şimal-ğarbda bulunğan Luqul burnu yaqinında balıq tuta edi.
Facia aqta, eyi-yaman doğru tarzda canlanmaqqa seyner taqımından sağ qalğan yalıñız şaat – aşçı Andriy Mojaıskiy yardımı ile muvafaq oldı. O künü Mojaıskiy balıq çıqarmasına barıp, ekipaj içün öglege balıq almağa çıqtı ve kördi ki, deñizciler deñiz tübünden tek balıq degil, aynı da qara bir maaden fıçı çıqardılar. Bir qaç daqqa soñra fıçı öyle bir quvetnen patladı ki, ondan asıl olğan tolqun rubkanı uçurttı ve maşna üstünde olğanlarnı öldürdi. Mojaıskiyni ölümden onıñ patlav anında aşhanege aylanğanı qurtardı. Gemi saniyeler içinde tübge ketti ve Mojaıskiy deñizde yalıñız qaldı.
Sağ qalğan deñizci iç bir işaret bere almadı – bir şey yoq edi; lâkin patlav közden qaçmadı: Aqmescit – İstanbul qatnavı ile uçağan yolcu uçaq uçaqçısı aşağıda parıltı körip birden yerge haber berdi, aynı zamanda "General Vatutin" yolcu gemisinden radionen patlav aqqında bildirildi – facianıñ yeri tam keldi, şu sebepten hata olamaz edi. Bu rayonğa tezden Ukraina Arbiy-Deñiz quvetleriniñ dalğıçlıq botı ketti.
Saat 17-de qurtarıcılar Mojaıskiyni deñizde taptılar. Soñra deñizci bildirdi ki, eger geminiñ Manya adındaki köpekşigi olmasa o qurtarılmaz edi – köpek patlavdan soñ ondan başqa sağ qalğan yalıñız caniy edi. Ayvan özüniñ qandaydır "kompası"nen qayda kenar olğanını bilip, insanı oña yöneltti: "Men evel başqa tarafqa yalamağa başladım, lâkin köpek mecburen meni keri tarta edi", – dep añlata edi Andriy.
Soñra, taqiqat esnasında Mojaıskiy donanma müzeyine barmalı oldı, anda o "fıçı"nı tanıdı – bu büyük bir derinlik bombası edi. Ekinci cian cenki kününde şu bombalarnen deñiz astı gemilerini batırğan ediler. Taqiqat aydınlatqan ki, yarım asır devamında Luqul burnu civarı tek balıq tutmaq içün degil, umumen grajdanlı deñizcilik içün yasaq etilip, onı Şuralar Birliginiñ Qara deñiz donanması poligonı içün ayırğan ediler. 90-ıncı senelerde yasaq telâşen lâğu etildi... Ve onıñ içün tek "Şkval" deñizcileri degil, şu cümleden 1996 senesi SAOR balıq gemisiniñ taqımı da ölümnen tölediler. O zaman matbuatta Luqul burnu etrafı Bermuda üçköşeligi kibi tasvir etilgen.
Talimatlarğa binaen, eger de deñizden telükeli eşya çıqarılsa, o balıqnen berabernen deral kestiilip tüşürilmeli ve gemine quvetnen tınç bir arağa keri çalt qaçmalı. Mojaıskiy aytqanına köre, "Şkval"nıñ kapitanı Hruşçev qara fıçığa "eski tanısh" dedi. Ğaliba, kapitan bombadan qurtulıp onı deñizge taşlamağa ve balıqlarnı saqlap qalmağa ümüt etken edi; atta belkim o evelden de şulay yapa edi. Amma deñiz laqaydlıq ve hatalarnı bağışlamaz...