Şarap efsaneleri: «Aluşta» qırmızı sofralıq şarabı
Qırım şarapları efsaneviydir, kerçek ve uydurma epitetler ve ikâyelernen sarılğan, tam manasınen efsanege çevrilgen nadir içkilerdir.
Maksim Dubovyaz. «Qırım yarığı» («Krımska svıtlıtsâ») gazetası, 2018 senesi, 38-nci sanı
Qırım şarapları efsaneviydir, kerçek ve uydurma epitetler ve ikâyelernen sarılğan, tam manasınen efsanege çevrilgen nadir içkilerdir.
Başlamaq kerek ki, klassik antik yunanlar (ellinler) arpa pivasını içe ediler. Bunı arheologik tetqiqatlar köstere. Olar pivonı, künlerniñ birinde ellin tañrıları rütbesine kirsetilgen, bugünki künde Dionis adınen belli olğan medeniyet qaramanı Ahayadan uzaq seyaatlarğa ketip, kerametli yüzüm çubuğınen eñine qaytqanğa qadar içtiler. Bu efsane bizim allarımızda tam "coğrafik" qısmınen meraqlıdır.
O tañrınıñ seyaatları - Pontus, yani kelecek Qara deñiz yalısında bir "dünya aylanması" edi. Genç tañrı o acayip çubuqnı tez taptı, soñra ise onı sorağa, maymunğa, arslanğa ve eşekke, onıñ yolu boyunca yerleştirip terbiye etti. Botanikanıñ öz Şlimanları bar, ve tabiatşınas alimler özleri içün şaşıp qaldılar - ve bu yüzden yüzden eksik yıl evel oldı - Eski Dünyanıñ iç bir yerinde, faqat bir yerinde tabiatta yaban yüzüm çubuğu yaşay. Ve bu yer - Ellada, Kolhida, Libiya degil, ancaq Tavriyanıñ, yani Qırımnıñ dağ ormanlarıdır.
Tam Qırımda o öse, yüzüm ailesiniñ üç yüzden ziyade qardaşlarından biri, şarap yapılğan bütün zemaneviy sort yüzümlerniñ (beyaz ve qara, sofralıq ve "tehnik", agrokulturada o sortlarğa aytqanı kibi) umumiy ecdadı. Tabiatta - bu süyrek çubuğu ufaq tögerek, beyaz ve qara degil, qırmızı yemişlerdir. Soñra insan diqqatı ve itinalı terbiyesi o ilk ecdaddan zemaneviy sortlarnıñ bütün çeşitliligini yarattı.
İlmiyatqa kibi tez-tez olğanı kibi - bu bir faraziye, isbatlanğan ya da lâğu etilgenge qadar bar olğan bir versiyadır. Manzaranıñ tolusı içün qayd etmek kerek ki, İzabella da bar - bizniñ eski dünya yüzümimiziñ amerikan "tuğan qardaşı", o vaqıtları doğrudan-doğru avropa şarapsanayatına qoşuldı, lâkin bu añlamda tolu manada klassik yüzüm degil. Onıñ öz istilâkçılar yerni bar, onıñ muhibleri ve perestişkârları bar, lâkin o iç bir vaqıt eski dünya "kuzeni"niñ qazançlarınen yuqarı seviyede evelkilişüv içün yarışmadı.
Şuñaa köre, XIX asırda Qırım şarapçılığınıñ inkişafı, onıñ tabiatı kibi perspektivalı bir iş edi. Doğrusı, kün eşiğindaki yarımadanıñ ellin ve italyan koloniyalarınıñ şarapları o vaqıttaki Oykumenada ne qadar belli olğanını bilmeymiz. Eñ azından, antik şairler, şiirlerinde bizge belli olmağan eski şaraplarnıñ çeşit sortlarını maqtap, o yırlı içkilerden iç biriniñ tavriye menşeli olğanını añlatmaylar.
Yañı, belli olğanı kibi, sıq yahşı unudılğan eskidir. Ve Qırımnıñ 200 yıl evel yañı müstemlekecileri yarımadanıñ medeniy yüzüm östürüvde öz qazançları olğanına diqqat etmediler. Belki Qırımnıñ belli olğan universal sortı Kokur belli bir istisnadır, lâkin onıñ ve onıñ az belli olğan qardaşları aqqında bir az soñra. Şöylece, yañı şarapçı mülkdarları zemaneviy terminologiyasına köre, belli avropa brendleriniñ çubuqlarını kütleviy tarzda ketire ediler. Qırım tarlalarından Avropada belli olğan Reyn şaraplarınıñ beñzerlerini almağa içten ümüt eteler... Lâkin belli oldı ki, Qırımnıñ öz harakteri bar.
Avropa ana tarlalarından ince ve nazik sofralıq – o vaqıtları moda olğan – şaraplar bergen aynı çubuqlar Qırımda "qaytardılar". Şarapçılar bileler ki, küçlü şarapnı fıççısını yapqan usta degil, quru şarapnı bedresini östürgen usta ustadı. İşbu sebepten terbiye eteler edi. Tetqiqatçı ve seyaatçılarnıñ esabatlarında qayd etilgen muvafaqiyetler de, muvafaqiyetsizlikler de bar edi. Ta Qırımğa vatan şarapçılığınıñ kelecek babası - knâz Lev Golitsın kelip, işni keniş tetqiqat ve isalât esasında qoyğanğa qadar.
Tam Golitsın isbatladı ki, Reyn ve başqa avropa çubuqlarınıñ çoqusı Qırım dağları ve dağ etekleri topraqlarınıñ hususiyetleri sebebinden olar asanlıqnen Reyn tipindeki şaraplarnı bermege qadir degil, bunıñ yerine olardan, o vaqıtları "Lafit" dep adlandırılğan, az talapçan cemaat arasında populâr olğan şaraplar yahşı çıqa. Tam lafit profilindeki şaraplar soñra tam Qırım şarapçılığınıñ şanını teşkil etti ve bu aqqında çoq ve meraqlı tarif etmek mümkün, ve bu oña degerli.
Lâkin ustalar - olar er yerde ustalar: bunıñ içün qolaysız şaraitlerde Qırım şarapçıları şedevr – aqiqiy nafis ince zengin qırmızı sofralıq şarapnı yapmağa becerdiler.
Efsane onıñ kelip çıquvını Golitsın ve onıñ talebeleriniñ adınen bağlay. Güya tam bir şedevr olaraq, yani usta rütbesini qazanmaq içün bir talebe işi olaraq, ve Aluşta şarapçıları qart metrge qırmızı sofralıq şarapnı taqdim ettiler ki, onı atta kâmil mütahassisler eñ yahşı aqiqiy Bordodan farq etemediler. Aytalar ki, eksantrik knâz bu sefer de öz ayat yolunıñ esas formulasını ilân etmek imkânını qullandı: "Yüzüm ve şarap - sort ve yerniñ mahsulıdır!".
Ve sanki ol usta adamlarğa o kibi bir şey ayttı ki, güya, onı sortunıñ adınen – cenübiy yalı bordosı, ya Qırım, ya da başqa "bordo" dep adlandırmaq kerek degil, onı ilk yaratqanlar kibi doğrusını adlandırmaq kerek. Bordo – Frenkistanda, Qırımda – Aluşta. Böylece, güya, sade istilâkçığa iç bir şey aytmağan, amma mütahassis içün qırmızı sofralıq markalı şarap olğan "Aluşta" adlı ad peyda oldı.
Bu bir efsanedir. Aqıyqatta bu nadir, nazik şarapnıñ standartı çoq vaqıt soñra, tahminen üç çerek asır evel yaratılğan. Onı atta Qırımnıñ şarap tükânlarınıñ raflarında tapmaq aqiqatında imkânsız edi, o, ihtimal, fabrikadan elit şaraphanelerge ve nadir şaraphane tapanlarğa tarqatıla edi. Başqa bir efsane de bar, o da öz Şlimanını bekley ki, sovet yaşlar bomondu saasında belli olğan frenk pionerleri "Artek"ta tüşlün içün... şarap talap ettiler – ve olarğa o berildi ve bu şarap tam "Aluşta" edi.
Lâkin bu endi başqa bir ikâye - Qırım şarapları aqqında hatıralarğa pek zengin olğanlardan tek biri...