Tüsler muzıkasınıñ bestekârı

Ukrain ressamı İvan Hvorostetskiyniñ Qırım toprağında icadiy küçüni ve özüne inamını tiklemesi.

Ukrain ressamı İvan Hvorostetskiyniñ Qırım toprağında icadiy küçüni ve özüne inamını tiklemesi

Ternopil vilâyet ulaqşınaslıq müzeyiniñ fond cıyıntığında özüniñ çoq taraflı icadiy palitrasında Qırım manzaralarınıñ sıñırsız dürlü-dülberligine de toqunğan ve icadında yañı bir yöneliş açqan belli ukrain ressamı İvan Fedoroviç Hvorostetskiyniñ ömür ve icadiy yolu aqqında añlatqan artefaktlar saqlanmaqta.

İvan Hvorostetskiy 1888 senesi Volında, Poçayiv yanındaki (şimdi – Ternopil vilâyeti) dülber Yurıdıqı köyünde doğdı. Kelecek ressamnıñ ilk ocası onıñ emcesi, Poçayiv ikonacısı olğan edi. Hvorostetskiyniñ istidatını körip, oña Volındaki kilseni, soñra ise Kiyiv ve Bila Tserkvanıñ kilselerini sızmağa teklif ettiler. 1908 senesi Kiyiv ressamlıq oquv yurtuna kire ve mında yedi yıl devamında ğayretnen oquy. Soñraki oquvına cenk ve inqilâp keder etti: Peterburg ressamlıq akademiyasını terk etmege mecbur oldı.

10 yıldan soñ, artıq ulu yaşta, Kiyiv ressamlıq institutına kirdi ve onı 1928 senesi bitirdi. Aynı şu aliy oquv yurtunda çalıştı, Kiyiv müendislik-qurucılıq institutınıñ mimarlıq fakultetinde ve paytahtnıñ diger oquv yurtlarında resimden ders berdi. İ. Hvorostetskiy 1928 senesi Venetsiyadaki halqara sergide büyük muvafaqiyetke irişti. Onıñ "Çamaşırcı qadınlar" adlı resmi eñ yahşı iş olaraq qayd etildi. Çoq yazıq ki, onıñ cenkten evelki eserleriniñ episi derlik yandı. O vaqıttan berli tek 4 iş saqlanıp qaldı (Kiyivdeki Ukrain sanatı devlet müzeyinde saqlanıla).

Ekinci cian cenkiniñ soñunda tuvğan Poçayiv toprağına qayta. Cesaret toplayıp, çoq ve ilhamnen çalışa. Manzara ressamnıñ icadında emiyetli bir yer ala. İvan Hvorostetskiy teren milliy ressam edi. O, ta'sirli manzaralarınıñ esas süjeti olaraq Ukrainanı, hususan da tuvğan Ternopilşçınanı saylap aldı.

İvan Hvorostetskiy. "Dalğalar", 1951, karton, maylı boya

TOKM J-157

İvan Hvorostetskiy. "Deñiz yalısı", 1952, karton, maylı boya

TOKM J-154

İvan Hvorostetskiy. "Dalğalar", 1952, karton, maylı boya

TOKM J-413

İvan Hvorostetskiy. "Deñiz", 1952, karton, maylı boya

TOKM-417

Cenkten soñki yıllarda İ. Hvorostetskiy, Qırım yarımadasına defalarca yapqan seyaatlarından faydalanıp, manzara saasında icadiy qıdıruvlarını devam etti. Keçken asırnıñ 50-nci yıllarınıñ başında bir taqım marinist ressamlarınen beraber İ. Hvorostetskiy Qırımda, hususan Gurzufta üç kere olıp qayttı. Ağır cenk yıllarından soñ oña pek kerek olğan er şey o vaqıt keldi. Mında, Qırımda, ressamlar arasında yaşap, o, dostluqnıñ bereketli küçüni büyük kerginliknen is etti. O, ebediyen ğayıp olğanına deñelgen ustalığınıñ ve şu an özüne inamınıñ oña qaytqanını tolusınen añladı.

Seyaatlar pek semereli oldı. Eñ acayibi şunda ki, İvan Fedoroviç bütin ömrü tınç, yırlayıcı ritimler qullanıp adette manzaralar sızğan edi. Tüz, uzaq ufuqlar onı maftun etti – o, Qırım tabiatınıñ tüslerini is etti ve doğru berdi.

İvan Hvorostetskiyniñ eserleri Kiyiv, Ternopil, Kremenets, Mıkolayiv müzeylerinde saqlanıla. Ternopil vilâyet ulaqşınaslıq müzeyiniñ fond cıyıntığında 86 original tuval bar. Bütün işler ressamnıñ adiy şeylerde tekrarlanmazlıqnı körmege qabiliyetinen maftun ete. Olarnıñ arasında, Qırım tabiatı canlanğan ve dağlar arasındaki deñizniñ nefesi is etilgen 18 resim bar.

İvan Hvorostetskiy. "Küzdeki dalğalar", 1952, karton, maylı boya

TOKM J-153

İvan Hvorostetskiy. "Gurzuf", 1953, karton, maylı boya

TOKM J-101

İvan Hvorostetskiy. "Taşlar", 1953, karton, maylı boya

TOKM J-407

İvan Hvorostetskiy. "Artek", 1954, tuval, maylı boya

TOKM J-409

İvan Hvorostetskiy. "Deñiz etüdi", 1954, karton, maylı boya

TOKM J-161

Qaya tasmanları ve İ. Hvorostetskiyniñ manzaralarındaki ucu-bucaqsız deñiz insannıñ barlığına zayıflıq ve vaqtınca bir mahiyet bere. Müellif öz renk gammasını kenişletti ve küçlendirdi, lâkin işlerniñ tüslügi yımşaq ve muqaytlı qala. Ufaq kartonlarda ressam maylı boyalarnen deñizni, qayalarnı ve yerni tasvirledi: "Dalğalar" (1951), "Deñiz" (1952), "Deñiz yalısı" (1952), "Taşlar" (1953) ve başqaları.

Attâ eñ adiy etüdlerde bile studiya yabancılığı yoq. Müellif özü olaraq qalmağa devam ete. Ressam er qanday bir yer "ufaq-tüfeginiñ" bitmez qıymetini is ete, onıñ etüdleri — qaya yalısına zorlap urulğan yekâne bir taş yaki dalğa, bu duyğunıñ küçü ve aydınlığınen klassik akvarellerni añdıra. İvan Hvorostetskiy, tabiatnıñ aqqıyqıy bir ustası olaraq, etrafta iç bir şey tekrarlanmağanını ve ebediy arenketniñ onıñ esas qanunı olğanını tasdıqlay. Şunıñ içün etüdlerdeki renk çezimleri er vaqıt farqlıdır.

Ufaq şeylerde dünyanıñ birligi tasdıqlana. Ressam ucu-bucaqsız deñiz fezasını tasvir etmekten qaçına. Dağlar, deñiz, kök yüzü — episiniñ miqyası bir ve insanğa kelişlidir. Ressam dünyasındaki aenkniñ menbası şu. Gurzufta yaşağanda, ressam ressamlar içün mürekkep olğan tabiat allarını tedqiq ete: sıñırsız tüs zenginligine irişe (çal kök ve çal deñiz farqlı olaraq yazılğan: bulutlarnıñ sular üstünde qıvrılıp ve asılıp turğanını, fırtınalı dalğalarnıñ köterilgenini körmek mümkün – "Küzdeki dalğalar", 1952).

Qırımnıñ ressam manzaraları diqqat celp ete, olar tuval ve kartonda maylı boyalarnen sızılğan, biraz daa balaban ölçülilerdir, bularda ressam manzara etüdinden manzara kompozitsiyasına keçe: "Artek yalısı" (1950), "Yalta körfezi", "Artek. Baş kiriş", "Deñiz yalısı", "Artek", "Deñiz etüdi" (episi – 1954). Bahsı keçken tuvallar, yuqarıda añılğan etüdlerden farqlı olaraq, artık tabiatqa baqıp yazılmağan, şu sebepten belki de azca tüşkünler. Qıyaslanğanda, tabiatnen doğrudan-doğru alâqadan uzaqlaşqanda ressamnıñ nasıl utturğanı körüne; bu al, ressamğa tabiatnen ve öz işinen arasında, Qırım toprağında yaşağanda is etken duyğularnı ve keçmiş baquvlarını qoymağa imkân bere.

İvan Hvorostetskiy. "Deñiz yalısı", 1954, tuval, maylı boya

TOKM-52

İvan Hvorostetskiy. "Yalta körfezi", 1954, karton, maylı boya

TOKM J-18

İvan Hvorostetskiy. "Deñizdeki taş", 1955, karton, maylı boya

TOKM J-20

İvan Hvorostetskiy. "Deñiz yalısı", 1957, tuval, maylı boya

TOKM-139

Öz hatıralarında ŞSCB halq ressamı Mıkola Gluşçenko ressamnıñ Qırım işleri aqqında boyle añdı: "İvan Hvorostetskiyniñ Gurzuf manzaraları hususan aydın edi, bu ise Cenübiy Qırımnıñ asıl tabiatına kelişken edi. Bunda balaban ressamlıq medeniyeti, tüs medeniyeti isbatlanğan edi. Onıñ keniş palitrası ve tabiat allarınıñ çeşitliligine açıqlığı manzaralardaki qarañlıq ve areketsizlikten qaçınmağa imkân berdi. Onıñ resimleri terenlik ve tabiat allarınıñ tez deñişmesi duyğusını yapa. Deñiz manzarasını sızuvı, onıñ icadında yañı bir yönelişniñ açılması oldı."

İvan Hvorostetskiyni sanatşınaslar "Tüsler muzıkasınıñ bestekârı" dep adlandıra ediler, çünki o, öz eserlerinde topraq, kök yüzü, ava duyğularını pek inceliknen bere edi...

Ressam 1958 senesi noyabr 19-da Poçayivde vefat etti.

Şahsiy sergiler: Lviv, Ternopil (defalarca), Kremenets, Poçayiv, Herson, Moskva ve digerleri.

1968 senesi onıñ tuvğan evinde memorial tahta, soñra ise Poçayivde müzey açıldı.

Malümatnı Ternopil vilâyet ulaqşınaslıq müzeyi fondlar bölügi saqlav sektorınıñ müdiri Galına Zavişa azırladı