Tek Bir Cemaate Kenetlenmiş
«Kırım Sınai Meyveciliği» eserinin yaratılış hikâyesi.
Petro Lan. «Krymska Svitlytsya» Gazetesi, 2017, Sayı 16
Bu eşsiz yayını eline alıp karıştıran herkesin, bu paha biçilmez esere tekrar tekrar döneceğine kesinlikle inanıyorum. Kitap, okuru yalnızca içeriği ve çok yönlülüğüyle değil, aynı zamanda yazarın malzemeyi sunuşundaki özel üslubuyla da büyülüyor. Eser, kaliteli baskısı, tasarımı ve son derece sanatsal illüstratif zenginliğiyle öne çıkıyor. Kitapta gerçek bahçecilik bilimi; şiirsel manzaralar, Kırım'ın Güney Sahili'nin henüz insan eliyle bozulmamış eşsiz köşelerinin fotoğrafları ve cömert Tavriya bahçeleriyle uyum içinde bir araya geliyor. Kırım meyvelerinin zengin çeşitliliğini gösteren son derece sanatsal çizimler ise gerçekten hayranlık uyandırıcı.
Umarım Kırımlı okurların ve ölümsüz Sımyrenko mirasının hayranlarının çoğu, fazla hatırlatmaya gerek kalmadan, Ukrayna'nın bahçecilik dehası Levko Sımyrenko'nun temel bilimsel eseri «Kırım Sınai Meyveciliği»nden söz edildiğini anlayacaktır. Eser, geçen yüzyılın başında gün yüzüne çıkmış, zamanın sınavından geçmiş, uzmanlık literatürü için duyulmamış bir uzun ömürlülüğe ulaşmış (bu yıl 105. yaşına bastı) ve başarıyla üçüncü binyıla adım atmıştır.
Yalnızca Ukrayna için değil, dünya için de simgesel olan bu bilimsel eserin başarısını, yalnızca dünyaca ünlü bilim insanının kişiliği değil, aynı zamanda yazarın fikriyle ateşlediği ve bir düşünce birliği etrafında birleştirdiği büyük ustalar topluluğu da sağlamıştır. Bunlar arasında seçkin matbaacılar, sanat dünyasında tanınmış ressamlar ve ünlü fotoğrafçılar bulunmaktadır.
Ne yazık ki, eşsiz Sımyrenko bilimsel eserinden söz edildiğinde, titiz araştırmacılar bile «Kırım Sınai Meyveciliği»ne dünya çapında şöhret ve tanınırlık kazandıranları sıkça anmazlar. Burada söz konusu olan, her şeyden önce, Moskova'daki Mikola Kuşnaryov «Yayınevi»dir. Kanımca, o dönemin Rus İmparatorluğu'ndaki belki de en iyi bilimsel yayını gerçekleştirmiştir. Baskı kalitesi bakımından kusursuzdur.
Bilim dünyasının resmen «bahçeciliğin kralı» olarak adlandırdığı Levko Sımyrenko'nun, geniş halk kitlelerine kaliteli bahçecilik literatürü sağlama kaygısıyla, varlıklı kişiler için oldukça pahalı olandan sıradan bahçıvanlar ile bahçecilik okulları ve meslek liseleri öğrencileri için oldukça ucuz olana kadar çeşitli baskı seçenekleri öngördüğü bilinmektedir. Ve bu eserin on binlik tirajının tamamının tükenip okurunu bulması da dikkat çekicidir.
«Kırım Sınai Meyveciliği»nin birinci cildinin baskısına yazdığı, Aralık 1911 sonlarına tarihlenen önsözde L. Sımyrenko şöyle yazıyordu: «...İşi hayırlı bir sona ulaştırmak, yani eserimin 2. cildini ve nihayet önde gelen sınai elma ve armut çeşitlerinin renkli albümünü yayımlamak isterdim.» Ayrıca bilim insanı şunları belirtiyor: «Renkli tabloların çoğu ve bazı kurşun kalem çizimler, muazzam yeteneğinin baharında sönüp giden ünlü ressam Kseniya İvanova ile şanlı ressam Grigoriy Myasoyedov tarafından yapılmıştır.»
Seçkin bilim insanı, eserinin resimlendirilmesi için oldukça usta ressamları görevlendirmişti. Ancak ne yazık ki, maddi imkânsızlıklar nedeniyle yazar, birinci ciltte onlardan tam olarak yararlanamadı. İkinci cildin el yazması, savaş sonrası yıkım döneminde kayboldu. Ressamların Meyve Atlası (üçüncü cilt) için yaptıkları renkli çizimlerin ise Birinci Dünya Savaşı yıllarında Münih'te kaybolduğu ortaya çıktı. Bu nedenle, seçkin ressamlar Grigoriy Myasoyedov ile Kseniya İvanova'nın sanatsal mirası neredeyse yitirilmiştir. Bu büyük kayba rağmen, her ikisi de tam bir haklılıkla paha biçilmez Sımyrenko eserinin yaratıcıları sayılabilir.
Bilim insanının kendisi de onların tasarlanan kitabın hazırlanmasına yaptıkları muazzam katkıyı gururla kabul ediyordu. Şöyle belirtiyordu: «Bu isimler kendileri için konuşuyor.» «Kırım Sınai Meyveciliği»nin birinci cildinde, Kseniya İvanova tarafından yapılmış yalnızca birkaç kurşun kalem elma ve armut meyvesi çizimine yer verilmiştir.
Levko Sımyrenko ise onun renkli, son derece sanatsal çizimlerini ve tablolarını 1894'teki uluslararası meyve sergisinde teşhir etmişti. Ressam, bunlar için altın madalyayla onurlandırılmıştı. Sımyrenko'nun eserinin renkli olarak hazırlanmış üçüncü cildi «Meyve Albümü»nü nasıl büyük bir zaferin beklediğini ancak tahmin edebiliriz. Ne yazık ki bu gerçekleşmeyecekti. Grigoriy Myasoyedov ile Kseniya İvanova'nın kayıp çizimlerini arama çalışmalarımız ise sürüyor. Her iki ressam da Yalta'da yazlık evleri olduğu için dönem dönem Kırım'da yaşıyordu. İkisi de XIX. yüzyılın 80'li yıllarının sonundan itibaren seçkin Ukraynalı bilim insanıyla sık sık görüşüyor ve onunla yakın iş birliği yapıyordu. Pek çok ortak yaratıcı planları vardı, ancak hepsini gerçekleştirmek mümkün olmadı. Yine de sanatçıların ve bilim insanının yapabildikleri dahi onları sonsuzluğa katmıştır.
Bugün kesin olarak bilinmektedir ki, büyük ressam Yalta'da D. Golitsın'ın malikânesinin bir kısmını satın alarak bir yazlık ev — «Villa Olena»yı inşa etmiştir. Bu ev tam sahilde bulunuyordu. Dolayısıyla, Sımyrenko atlası için meyve çizimleri de dâhil olmak üzere sanat eserlerinin çoğu, Yalta'da Autkinska Sokağı'nda yapılmıştır.
İlya Repin. Grigoriy Myasoyedov
Grigoriy Myasoyedov'un mesleki hayatı ve faaliyetleri, kendisi Oryol Guberniyası doğumlu olmasına rağmen Ukrayna ile yakından bağlantılıdır. Ancak hayatının son on yıllarında Ukrayna'da yaşamayı ve çalışmayı tercih etmiştir. Seçkin ressam, Poltava'nın kenar mahallesinde bir malikâne satın almış, hayatının son 20 yılını burada geçirmiş ve mezarı da buradadır. Bu nedenle onu tam bir haklılıkla Ukraynalı-Rus ressam olarak adlandırıyoruz. Grigoriy Myasoyedov, Poltava'da Volodımır Korolenko ile dostluk kurmuştu; Levko Sımyrenko ise bir siyasi mahkûm olarak Korolenko ile Sibirya yolunu arşınlamıştı.
Ayrıca, «Kırım Sınai Meyveciliği»nin birinci ve sonraki ciltlerinin illüstratif bezemesine yaptığı katkıyı yazarın bizzat yüksek takdirle andığı seçkin Simferopollu usta fotoğrafçı K. Knyazkov'u da belirtmek gerekir: «Metni resimleyen oto-tipilerin büyük bölümü, Kırım bahçelerindeki neredeyse tüm gezilerime katılan fotoğrafçı K. Knyazkov'un orijinal fotoğraflarından, Münih'teki ünlü F. Brukman firması tarafından hazırlanmıştır. Çalışmak zorunda kaldığı o zamanları ve koşulları hatırladıkça, bunları büyük bir saygıyla anmaktan kendimi alamıyorum...»
Bilim insanı bir başka Kırımlı ressam T. Safronov'u da anıyordu: «Diğer bütün çizimler (G. Myasoyedov ve K. İvanova'nın çizimleri dışında), Kırım'daki bütün gezilerde bana eşlik eden ve yerinde çalışan ressam T. Safronov'a aittir,» diye belirtiyordu L. Sımyrenko. Bilim insanı, dâhi Kırımlı manzara fotoğrafçısı V. Sokornov'un desteğinden ve eserinin hazırlanmasına yaptığı muazzam katkıdan özel bir sıcaklık ve minnetle söz ediyordu. Dâhi Ukraynalı bilim insanının yayınına bu simgesel uzmanların katılımı, esere büyük başarı ve ölümsüzlük kazandırmıştır.