Qırımda infrastruktura leyhaları
Qırımnıñ iqtisadiy ve rekreatsion potentsialınıñ inkişafı çoq ceetten eñ yañı innovatsion leyhalarnıñ vaqtında amelge keçirilmesine, yarımadanıñ dürlü ayat sahalarında zemaneviy konstruktor qararlarınıñ yerine ketirilmesine bağlı edi.
Qırımnıñ iqtisadiy ve rekreatsion potentsialınıñ inkişafı çoq ceetten eñ yañı innovatsion leyhalarnıñ vaqtında amelge keçirilmesine, yarımadanıñ dürlü ayat sahalarında zemaneviy konstruktor qararlarınıñ yerine ketirilmesine bağlı edi.
Tedaviy-sağlamlaştıruv turizmi sahasınıñ inkişafı, demiryol ağınıñ tarqaluvı, sanayi quvetleriniñ quruluvına büyük küç ve maddiy resurslar yatırıla edi. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhiviniñ fondlarında ögde ketken ilmiy-tedqiqat, leyha, konstruktor-tehnologik teşkilâtları ve konstruktor bürolarınıñ faaliyeti neticesinde şekillengen çoq vesiqalar saqlana. Arhiv fondlarınıñ bir qısmı, Ukraina konstruktor müesseseleriniñ iştiragi ile işlep çıqarılğan Qırım kârhane, şifahane ve demiryol infrastrukturası obyektleriniñ leyhalarına bağışlanğan. Qırımda «İnkerman 2 – Aqyar 2 (Sevastopol 2)» demiryol hattınıñ parçası çekilüvi, 1951 senesi Aqyarnı kene tiklev sur'atını tezleştirüv strategik maqsadı ile şartlanğan edi.
«İnkerman 2 – Aqyar 2 (Sevastopol 2)» trassasınıñ plânı, Qırım vilâyeti. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-86, K. 1-434, Op. 1, iş 2
Leyhağa köre, demiryolnıñ tam bu parçası Aqyar demiryol dügümine kirdi ve tasdıqlanğan şeer baş plânına köre Qulıqova tüzlügi (Kulikovoye pole) rayonında yerleşken yañı Aqyar 2 stantsiyasına yük ve qurucılıq materiallarını bermek içün belgilengen edi.
«İnkerman 2 – Aqyar 2 (Sevastopol 2)» qısqartılğan boylama profili, Qırım vilâyeti. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-86, K. 1-434, Op. 1, iş 3
Bundan ğayrı, demiryol bağınıñ amelge keçirilüvi sayesinde mahsus hızmetli areket etici demiryol birlemleriniñ dügüm içinde serbest manevra etüv imkânı ile kütleviy taşıvlarnı teşkil etmek içün bütün kerekli şaraitler yaratıldı. Şöyleliknen, Qara deñiz flotunıñ yaqın bazaları ve obyektleriniñ demiryol naqliyesine ehtiyacları tolu qanaatlendirildi.
Vaqıt keçe edi ve yañı demiryol magistrallerniñ quruluvına kerekli ehtiyac peyda oldı. «İnkerman 2 – Qamış (Kamışovaya) buhtası» demiryol şahasınıñ leyhası 1969 senesinde Bütünittifaq baqış-yarışında eñ keyfiyetli qurucılıq obyekti olaraq birinci yerni aldı. Ve bu qanuniy olaraq böyle, çünki bu leyha patlatıluv ile peyda olğan qaya oyuqları olğan dağlıq yerni, hem de suniy binalarnı köz ögüne alıp, müendislik qararlarnıñ originalliginen farqlana edi.
«İnkerman 2 – Qamış buhtası» demiryol şahasınıñ shematik plânı, Qırım vilâyeti. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-86, K. 1-113, Op. 1, iş 4
İnkerman 2 – Qamış buhtası boyu demiryol yollarınıñ çekilüvi, ilk nevbette Aqyar okean balıqçılıq bazasına hızmet etüv ve Qamış buhtasındaki balıq limanından yañı dondurılğan balıq ve konserva zavodınıñ mahsulatını taşıv maqsadı ile kerçekleştirildi.
Esas doğrultu trassasınıñ plânı Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-86, K. 1-113, Op. 1, iş 7
Bundan ğayrı, ekinci nobet qurucılıq obyektleri açıqlanğanına dair, Aqyar deñiz balıq limanınıñ kenişletilüvine dair kompleksli leyha vazifesi tayin etildi. Hüsusan, neft bazasına, «Qırımgidroqurucılıq» (Krımgidrostroy) qurucılıq bazasına kirecek yollarnı çekmek, İnkerman 2 stantsiyasını ve Pervomayskiy yollar ayırıluvını elektrik tsentralizatsiya aletlerinen, İnkerman 2 – Qamış buhtası demiryol şahasını ise – STsB (Tsentralizatsiya, signalizatsiya ve blokirovka) daimiy aletlerinen tahciyzlemek kerek edi.
Neft bazasına ketken yolnıñ tafsilâtlı boylama profili. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-86, K. 1-113, Op. 1, iş 37
Qırımnıñ, yañı tehnologik usullar sınaqtan keçirilgen istisaliy kârhanelerinden biri, P.L. Voykov adına Keriç metallurgiya zavodı oldı. Polat emallı savutlar (qap-qaçaq) istisalatı içün zavod tsehınıñ leyhası yaş leyhacı (proyektçi) icadiy yarışında Halq Hocalığı İrşatları Sergisiniñ (VDNH) bürünç medalinen qayd etildi.
Ekspres-laboratoriya, ustahaneler. Donatmalarnıñ (teçhizatnıñ) yerleşüv plânı. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-35, K. 1-252, Op. 1, iş 1
Qırımda bugünge qadar keçken asırda qurulğan çoq sanator-sağlamlaştıruv kompleksleri çalışa. Aşağı Mishordaki (Yalta ş.) raatlıq evi, Aluşta şeerinde «Sülvün» (Kiparis) sanator kompleksi – o vaqıt içün innovatsion olğan konstruktor-leyha hususiyetlerinen farqlanalar.
Mishordaki yazlıq yataq binaları. Situatsion plân. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, R-31, K. 1-515, Op. 1, iş 2
Aşağı Mishordaki (Yalta ş.) raatlıq evi, deñizge ve Mishor parkına yaqın, dülber yalıda yerleşken. Qurucılıq bir yıl devam etti, onıñ istismarı 1959 senesinde başladı. Umumen, regionnıñ seysmikligini közetken on eki yataq binası (korpus) leyhalanğan.
Mishordaki yazlıq yataq binası. Fasadlar, kesim. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, R-31, K. 1-515, Op. 1, iş 7
Raatlıq eviniñ tipik tehnik tasviri: dört qatlı; qurucılıq meydanı – 269,0 m2; qurucılıq kölemi – 323,0 m3; odalarnıñ sayısı – 50; yerlerniñ sayısı – 100.
Aluştadaki SSCB Köy hocalığı nazirliginiñ «Sülvün» (Kiparis) sanator kompleksiniñ qurucılığında sütunlarnıñ qatlar boyunca bölünmesi, rigellerniñ sütunlar ile ve bir-birinen ötkel dügüm qaplamaları yardımınen birleştirilüvi olğan rama karkasınıñ yañı konstruktor qararı qullanıldı.
Tipik qatnıñ plânı. Tehnik-iqtisadiy köstergiçler. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, R-37, K. 1-506, Op. 1, iş 3
Zemaneviy yanaşuvlarnıñ kirsetilüvi, rigellerniñ sütunğa olğan artıq yüklenmesiniñ ögüne keçmege imkân berdi ve, öz nevbetinde, qaynaq işleriniñ kölemini eksiltti, karkas elementlerini maksimal derecede yeknesaq (unifitsirlengen) yaptı, olarnıñ çeşitlerini eksiltti, yapılması ve quraştırılmasını (montajnı) epice qolaylaştırdı. Bina karkasınıñ metal konstruktsiyaları topraqnıñ yan basqısını, öz-özüniñ ağırlığını, tabiy, seysmik ve üst yapısına olğan muvaqqat yüklüklerni kötermeli edi. Rama karkasınıñ esabı, demir-beton temeller (fundamentler) üzerine qoyulğan direklerniñ qattı qıstırıluv şaraitlerini köz ögüne alaraq keçirildi. Karkas ve dügüm shemaları, 607907 nomeralı müelliflik şeadetnamesine mütenasip olaraq qullanıldı.
Tayaq plitalarınıñ plânı. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, R-37, K. 1-506, Op. 1, iş 6
Sanator kompleksiniñ yataq binası T şeklinde olıp, dürlü qatlarda 7 sektsiyağa (qısmğa) bölüngen. 16 qatlı 7-nci sektsiya (umumiy yüksekligi 53,2 m) esas dügüm olıp sayılır. Sektsiya 16,6 x 13,2 m köşe kesilgen dörtköşelik şeklindedir.
Onıñ üç tarafına şular tutaşa: 11 qatlı ve umumiy yüksekligi 36,6 m olğan 6-ncı sektsiya; 5-inci sektsiya ve onıñ arqasında yerleşken 4-ünci sektsiya – mütenasip olaraq 12 ve 10 qatlı olıp, 38,8 ve 33,3 m yükseklikli; 3-ünci sektsiya ve bir-biri arqasından kelgen 2 ve 1 sektsiyaları mütenasip olaraq 13, 11 ve 10 qatlı olıp, 43,2 ve 33,2 m yüksekligi bardır.
5 sektsiyası. 0.000 – 38.270 seviyesindeki plânlar. 64-64 – 76-76 kesimleri. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, R-37, K. 1-506, Op. 1, iş 11
Yataq binasınıñ er bir sektsiyasınıñ esas köterici konstruktsiyaları er eki doğrultuda rama şeklindeki, rigeller ve sütunlar arasında qattı bağları (dügümleri) olğan polat karkas olaraq leyhalanğan.
Qırım yarımadasınıñ cenübiy qısmınıñ dağlıq yerleri köz ögüne alınaraq, sanator kompleksleri leyhalanğanda mahtnı (şahtalı) tip mahsus lift-kötergiçleri (asansörler) belgilendi. Böyle kötergiçler Yaltadaki (Mishor) «Terekli qoruq» (Sosnovaya roşça) sanatoriyası içün pik saatında 170 raatlanğan adamanı çıqarmaq-tüşürmek ve hastalarını sedyede evakuatsiya etmek maqsadınen yapıldı.
Binanıñ plânlaştıruv, yelletüv (ventilyatsiya) ve aydınlatuv leyhası raatlanıcılar içün eñ çoq raatlıq ve interyerniñ original geyeleri küzetip işlenip çıqarılğan.
Lift-kötergiç binalar kompleksine kireler: portalğa kirecek yer, portal, portal ve manzaralı terasanı mahtnıñ özeni, ara ve özen yanındaki kameralarnen birleştirgen tunel, liftleri olğan mahtnıñ özeni ve yuqarı vestibyul.
Qurucılıq konstruktsiyaları. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-165, K. 1-282, Op. 1, iş 2
Lift-kötergiçler rayonıñ 8 ballı seysmikligini közeterek leyhalandı. Vestibyul ve caya tuneli hususiy dizaynda yapıldı.
Binanıñ plânı. Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi, F.R-165, K. 1-282, Op. 1, iş 2
Şimdi diqqatıñızğa Qırımda kerçekleştirilgen konstruktor-tehnologik infrastruktura leyhalarınıñ tek üçten biri taqdim etilmektedir.
Ukraina MDİTA arhiv materiallarınıñ büyük çoqluğı öz nevbetini - raqamlaştırıluvını bekley – bu biñlerce saqlav birlemidir, şulardan bazıları şunlardır: Qırım soda zavodı (Krasnoperekopsk ş.), Qamışlı (Kamışlovskiy) viadukı («Pavlograd – Aqyar» demiryol hattınıñ 981 kilömetri), sanator tipli pionerlâgerler kompleksi (Kezlev ş.), deñiz balıqlarınıñ asrav ceryanını tedqiq etüv istisaliy-eksperimental zavodı, Krasnoperekopsk yüksekmehanizatsiyalaştırılğan hıtay balıq hocalığı, magniy oksidi tedqiq-sanayi tsehi, Aqmescit şeer süt zavodı.
Ukrainanıñ Merkeziy devlet ilmiy-tehnik arhivi
